Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Po 763/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Z.Z. (dalej jako "Skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu (dalej jako "SKO") z dnia 10 kwietnia 2014 r. w przedmiocie określenia wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 27 listopada 2014 r. Sąd ten odrzucił skargę Skarżącego na ww. decyzję SKO.
Dnia 4 grudnia 2014 r. powyższe postanowienie zostało doręczone Skarżącemu.
Dnia 15 grudnia 2014 r. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2014 r. referendarz sądowy przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, którego w osobie J. M., wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka w P. Pismem z dnia 21 stycznia 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka poinformowała Sąd pierwszej instancji o wyznaczeniu w sprawie Skarżącego pełnomocnika z urzędu w osobie adwokat J.M.
Pismem z dnia 23 stycznia 2015 r. Sąd pierwszej instancji poinformował adwokat o wyznaczeniu pełnomocnikiem w sprawie Skarżącego.
Pismem z dnia 26 lutego 2015 r. pełnomocnik Skarżącego złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz złożyła sporządzoną przez nią skargę kasacyjną.
W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym dniem ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 87 § 1 P.p.s.a.), jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Pełnomocnik wyjaśniła, że w dniu 2 lutego 2015 r. odebrała pismo z Sądu z informacją o ustanowieniu jej pełnomocnikiem z urzędu.
Jednocześnie oświadczyła, że zapoznała się z aktami sprawy w dniu 11 lutego 2015 r. Natomiast z uwagi na liczne obowiązki zawodowe dopiero w dniu 26 lutego 2015 r była w stanie sporządzić skargę kasacyjną. W konkluzji wniosku adwokat stwierdziła, że okres 30 dni od momentu zawiadomienia o wyznaczeniu do występowania w przedmiotowym postępowaniu upływa 4 marca 2015 r., zaś uchybienie terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej miało miejsce bez winy strony, która posiada niewielką wiedzę prawniczą oraz ma trudności z dostatecznym rozumieniem kierowanej do niej korespondencji urzędowej. W efekcie, jej zdaniem, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej był konieczny i uzasadniony.
Pismem z dnia 17 marca 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka poinformowała, że o decyzji imiennego wyznaczenia pełnomocnika z urzędu powiadamia wyłącznie Sąd, nie zaś strony i adwokata w postępowaniu.
Sąd pierwszej instancji mając na względzie treść art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", odmówił przywrócenia termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Natomiast przywołując treść art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. stwierdził, że ustanowione tam przesłanki przywrócenia terminu muszą wystąpić łącznie, aby wniosek mógł zostać uwzględniony. Jedną z nich jest dochowanie przez stronę siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, który zaczyna biec dopiero od dnia ustania przeszkody, stanowiącej przyczynę uchybienia.
Sąd wskazał, że w sprawie konieczne było ustalenie momentu, w którym ustała przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie Sąd pismem z dnia 23 stycznia 2015 r. powiadomił adwokat o ustanowieniu jej pełnomocnikiem z urzędu. Powyższa informacja została doręczona do rąk adwokat dnia 2 lutego 2015 r. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy w dniu 11 lutego 2015 r., a więc w terminie trzydziestu dni od dnia zawiadomienia o wyznaczeniu do występowania w sprawie, co powoduje, że należy przyjąć, że w tym dniu ustała rzeczywista przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Tym samym, rozpoczął swój bieg siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i dokonania czynności w postaci złożenia skargi kasacyjnej. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz ze skargą kasacyjną został natomiast złożony przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu dopiero dnia 26 lutego 2015 r. Rozpoznawany wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz ze skargą kasacyjną został zatem złożony po upływie siedmiodniowego terminu wynikającego z art. 87 § 1 P.p.s.a., zamiast w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, czyli od dnia 11 lutego 2015 r., w którym pełnomocnik ustanowiony z urzędu zapoznał się z aktami sprawy.
Sąd zaznaczył jednocześnie, że gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika. Jednocześnie zaniedbania pełnomocnika obciążają jego mocodawcę. Zatem zaniedbania, jakich dopuścił się pełnomocnik traktowane być muszą tak samo, jak gdyby dopuściła się ich strona, która ponosi konsekwencje czynności podejmowanych przez pełnomocnika w jej imieniu, jak i konsekwencje braku podjęcia tych czynności. Skutkiem zawinionego przez pełnomocnika strony, niezłożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej, pozostaje odmowa przywrócenia terminu do dokonania tej czynności.
Pełnomocnik Skarżącego zaskarżyła w całości postanowienie z dnia 2 kwietnia 2015 r. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a., poprzez nieprzywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 27 listopada 2014 r. w przedmiocie odrzucenia skargi, w sytuacji, gdy strona bez swojej winy uchybiła przepisanemu terminowi, w szczególności zaś w terminie 7 dni od zapoznania się z aktami pełnomocnik Skarżącego nie był w stanie sporządzić wniosku o przywrócenie terminu wraz ze skargą kasacyjną.
W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 27 listopada 2014 r., ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Pełnomocnik Skarżacego nie zgodziła się ze stanowiskiem Sądu, który na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ponieważ w dniu 11 lutego 2015 r. tj. w dniu, w którym pełnomocnik Skarżącego zapoznała się z aktami sprawy ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
W ocenie pełnomocnika Skarżącego, zastosowanie literalnej wykładni tego przepisu, jak czyni to Sąd pierwszej instancji, oznacza, że termin do dokonania czynności, której uchybiono (w tym również sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej) przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu powinien zawsze zamykać się w ciągu 7 dni od daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu. Przyjęcie takiego założenia prowadzi do ograniczenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu terminu do sporządzenia skargi kasacyjnej do 7 dni, liczonego od momentu, w którym mógł on zaznajomić się ze sprawą, co może uniemożliwić sporządzenie prawidłowo skonstruowanej skargi kasacyjnej.
Ponadto stawia to w uprzywilejowanej sytuacji pełnomocników ustanowionych w drodze wyboru, którzy na czynności związane ze sporządzeniem i wniesieniem skargi kasacyjnej dysponują trzydziestoma dniami. W orzecznictwie wskazuje się, że dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 87 § 1 P.p.s.a.), jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami, nie później niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu jako pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik podkreśliła, że nawet przy dołożeniu należytej staranności, nie była w stanie sporządzić skargi kasacyjnej w terminie 7 dni od dnia zapoznania się z aktami. Jej zdaniem, interpretacja art. 87 § 4 P.p.s.a. dokonana przez Sąd oprócz tego, że jest nieuprawniona, stanowi naruszenie prawa Skarżącego do obrony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 86 § 1 P.p.s.a., sąd przywróci termin do dokonania czynności procesowej, jeśli strona uprawdopodobni, że uchybiła terminowi bez swojej winy. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Jednocześnie zgodnie z art. 87 § 1, § 2 i § 4 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie.
Po pierwsze, ocena braku winy w uchybieniu terminu powinna uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i będących podstawą do rozpoznania wniosku nie wynika, aby pełnomocnik posiadała wiedzę o wyznaczeniu jej do reprezentowania Skarżącego przed dniem 3 stycznia 2015 r. (termin do złożenia skargi kasacyjnej). Skarżący natomiast pozostawał w usprawiedliwionym oczekiwaniu, co do skuteczności czynności podejmowanych przez przyznanego mu - w ramach pomocy prawnej - z urzędu pełnomocnika.
Po drugie, ustawodawca w art. 177 § 1 P.p.s.a. ustanowił rozsądny 30-dniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej, który przysługuje każdej ze stron, niezależnie czy korzysta z pomocy pełnomocnika z wyboru czy pełnomocnika ustanowionego przez sąd administracyjny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zgodzić się z argumentacją zawartą w zażaleniu, że nie jest prawidłowa taka praktyka, kiedy osobie przyznaje się pomoc prawną w postaci profesjonalnego pełnomocnika, a następnie uniemożliwia się jej skorzystanie z tej pomocy. Należy zauważyć, że w analizowanej sprawie Sąd pierwszej instancji przyznał Skarżącemu prawo pomocy postanowieniem z dnia 16 grudnia 2014 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła adw. J.M. pełnomocnikiem z urzędu pismem z dnia 21 stycznia 2015 r. Natomiast pismem z dnia 23 stycznia 2015 r. (doręczonym w dniu 2 lutego 2015 r.) Sąd pierwszej instancji poinformował adwokat J.M. o ustanowieniu jej pełnomocnikiem z urzędu w sprawie Skarżącego. Pismem z dnia 26 lutego 2015 r. pełnomocnik złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz ze skargę kasacyjną, jednocześnie oświadczyła, że zapoznała się z aktami sprawy w dniu 11 lutego 2015 r.
Zatem w sytuacji ustanowienia pełnomocnika z urzędu, winien on złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zaś dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu dla dokonania tej czynności jest dzień, w jakim pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż do 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu pełnomocnikiem strony w sprawie (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt I OZ 397/15 oraz inne tam wymienione, tj.: z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06, z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt II FZ 47/07, z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FZ 570/11, z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 358/14, z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 851/14 i I OSK 852/14). Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 P.p.s.a. Takie rozumienie wskazanych powyżej przepisów jest także wynikiem stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zajętego w wyroku z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. akt SK 17/12.
W rozpoznawanej sprawie ustanowiona z urzędu pełnomocnik Skarżącego dowiedziała się o wyznaczeniu jej w tym charakterze w dniu 2 lutego 2015 r. (data doręczenia jej zawiadomienia przez Sąd). Pełnomocnik wskazała, że w dniu 11 lutego 2015 r. zapoznała się z aktami sprawy, jednakże przyjęcie tej daty, jako ustanie przyczyny uchybienia terminu oznaczałoby jednocześnie obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej w terminie 7 dni, a więc w okresie znacznie krótszym niż termin jakim dysponuje pełnomocnik z wyboru na sporządzenia skargi kasacyjnej, co było by sprzeczne z rozumieniem art. 87 § 1 P.p.s.a. przyjętym przez Trybunał Konstytucyjny we ww. wyroku z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. akt SK 17/12, jako warunkiem uznania zgodności z Konstytucją RP tego przepisu. Wniesienie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej wraz ze sporządzoną skargą kasacyjną (26 lutego 2015 r.) nastąpiło przy tym w czasie nie dłuższym niż 30 dni liczonym od daty powiadomienia pełnomocnik o jej wyznaczeniu w charakterze pełnomocnika Skarżącego (2 lutego 2015 r.)
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 197 § 1 i § 2 w zw. z art. 188 i art. 86 § 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.