Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 24 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1169/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. L. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 16 lutego 2015 r., w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych.
Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, iż pismem z dnia 10 maja 2016 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz złożyła wniosek o sporządzenie i uzasadnienie wyroku. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż przed wyznaczoną na dzień 22 marca 2016 r. rozprawą w niniejszej sprawie jej ówczesny pełnomocnik złożyła wypowiedzenie pełnomocnictwa, o czym również zawiadomiła sąd. Przed wypowiedzeniem pełnomocnictwa wszystkie informacje z Sądu, w tym zawiadomienie o terminie przesyłane były na adres ówczesnego pełnomocnika. Pełnomocnik nie poinformowała skarżącej, że będzie musiała iść na rozprawę skoro sama zamierzała się stawić na rozprawie.
Ponadto nie poinformowała, że wszelka korespondencja z Sądu będzie przychodziła na adres kancelarii. Poinformowała jedynie skarżącą, że zawsze to trochę trwa i trzeba czekać. Po wypowiedzeniu pełnomocnictwa skarżąca nie dostała żadnych informacji o tym, że na rozprawie będzie wydany wyrok i będzie miała siedem dni na złożenie wniosku o sporządzenie jego uzasadnienia. Pełnomocnik wypowiadając pełnomocnictwo nie udzieliła skarżącej żadnych wskazówek. Przekazała skarżącej jedynie zawiadomienie o rozprawie, które sama otrzymała. W zawiadomieniu tym nie zawarto żadnych pouczeń o konieczności składania wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W związku z tym skarżąca pozostawała w przekonaniu, że Sąd wyśle wyrok z uzasadnieniem na jej adres skoro nie posiada już pełnomocnika. Z uwagi na okoliczność, że przez długi czas żadne dokumenty nie dotarły do skarżącej, udała się w dniu 9 maja 2016 r. do Sądu celem otrzymania informacji, kiedy zostanie jej doręczony wyrok. Dopiero w sekretariacie udzielono jej informacji, że powinna była złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia zaraz po wydaniu przez Sąd wyroku i że teraz musi złożyć wniosek o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku. Skarżąca podniosła, iż nie jest prawnikiem i nikt nie udzielił jej informacji, co ma robić. W dokumentach oddanych jej przez pełnomocnika nie było żadnej informacji o konieczności sporządzenia wniosku o uzasadnienie wyroku. W związku z tym skarżąca czekała na jego doręczenie.
Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie przytoczył treść art. 86 § 1 i art. 87 § 1, § 2 i § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.), oraz stwierdził, iż nie można przyjąć, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było niezawinione.
Sąd wskazał, że w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika sąd administracyjny, działając na podstawie art. 67 § 5 p.p.s.a., zawiadomienie o terminie rozprawy doręcza wyłączenie pełnomocnikowi i nie jest już zobowiązany do pouczenia go o trybie zaskarżenia wydanego wyroku. Ustanowienie przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego pełnomocnika do reprezentowania w sprawie przenosi w pewnym sensie obowiązek informowania o przysługujących jej uprawnieniach procesowych i obowiązkach procesowych na pełnomocnika.
Sąd zaznaczył, że skarżąca do chwili zawiadomienia o terminie rozprawy była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, co zwalniało sąd od wspomnianych obowiązków informacyjnych. W ocenie Sądu brak udzielenia stronie przez reprezentującego ją pełnomocnika właściwych informacji i wskazówek odnośnie do podjęcia stosownych czynności procesowych w określonym ustawowym terminie nie usprawiedliwia uchybienia przez nią terminowi.
Sąd podkreślił, iż ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania profesjonalnego pełnomocnika procesowego obciąża stronę.
Zdaniem Sądu podniesione przez stronę okoliczności nie uzasadniają przyjęcia, że skarżąca dołożyła należytej staranności, aby nie uchybić siedmiodniowemu terminowi, o którym stanowi art. 141 § 2 p.p.s.a. Sąd uznał, że strona dbająca należycie o swoje interesy procesowe po wypowiedzeniu przez pełnomocnika pełnomocnictwa w trakcie trwania postępowania w sprawie dysponuje możliwościami pozwalającymi na ustalenie, jakie czynności procesowe zostały w sprawie podjęte, a jakie należy podjąć w najbliższej przyszłości, poprzez osobisty wgląd do akt sprawy w siedzibie sądu, bądź w drodze informacji telefonicznej. Z możliwości tych skarżąca skorzystała dopiero po upływie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W zażaleniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- – art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że we wniosku o przywrócenie terminu nie wykazano, że zaszły okoliczności wyłączające winę w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia;
- – art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, mimo iż do uchybienia terminowi doszło bez winy strony.
Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia WSA oraz zasądzenie kosztów posterowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast z brzmienia art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że przywrócenie terminu może nastąpić, gdy spełnione zostały łącznie trzy przesłanki: wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy; dopełniona została czynność, dla której określony był termin. Brak jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu.
Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonaniu czynności procesowej. Jedynie gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. Innymi słowy nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej, ale także lżejszej jej postaci, tj. niedbalstwa, rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym.
Należy zauważyć, że dokonywanie przez stronę czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym ograniczone jest w przeważającej części terminami procesowymi. Mają one służyć zdyscyplinowaniu, zdynamizowaniu postępowania, jak również potrzebie rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym czasie i stabilizacji już podjętego rozstrzygnięcia. Uchybienie terminu wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej, prowadząc do bezskuteczności podjętej czynności, o czym wyraźnie stanowi art. 85 p.p.s.a. Od negatywnych skutków uchybienia terminowi strona może bronić się wyłącznie poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, iż skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W niniejszej sprawie skarżąca twierdząc, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu, wskazała na brak pouczeń o konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia przez pełnomocnika, który wypowiedział jej pełnomocnictwo oraz przez sąd.
Zauważyć należy, iż wskazany w art. 141 § 2 p.p.s.a. siedmiodniowy termin do zgłoszenia wniosku o sporządzenie wyroku oddalającego skargę biegnie od dnia ogłoszenia wyroku, nawet jeśli strona nie była przy tym obecna. Warunkiem jest prawidłowe doręczenie jej zawiadomienia o rozprawie. Jak wynika z akt sprawy Sąd powiadomił o terminie rozprawy pełnomocnika skarżącej (k. 37), które to zawiadomienie zostało skutecznie doręczone (k.
43) w dniu 4 lutego 2016 r. Skoro wypowiedzenie przez pełnomocnika pełnomocnictwa skarżącej nastąpiło w dniu 12 lutego 2016 r. i w tym samym dniu sąd został powiadomiony o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, to wezwanie na rozprawę zostało prawidłowo doręczone, albowiem w dniu 4 lutego 2016 r. pełnomocnik nadal reprezentował swojego mocodawcę. Zgodnie bowiem z art. 67 § 5 p.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Innymi słowy późniejsze wypowiedzenie pełnomocnictwa przez pełnomocnika nie ma wpływu, na prawidłowość doręczenia wezwania skoro na dzień wyekspediowania pisma, pełnomocnik ten był umocowany do działania w imieniu skarżącej. Tym bardziej w sytuacji, gdy wezwanie doręczono w trakcie gdy pełnomocnik nadal reprezentował skarżącą. Skoro skarżąca wiedziała o wypowiedzeniu pełnomocnictwa na miesiąc przed terminem rozprawy, to w interesie skarżącej należało zadbanie o ustalenie na jakim etapie jest postępowanie i jakie powinna podjąć czynności.
Okoliczność czy skarżąca została bądź nie została pouczona przez pełnomocnika, jest wtórne w niniejszej sprawie. W przypadku gdyby pełnomocnik nie pouczył skarżącej o obowiązku złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, to jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Natomiast w przypadku, gdyby pełnomocnik pouczył skarżącą o obowiązku złożenia przedmiotowego wniosku, to niedokonanie tej czynności przez skarżącą świadczy o jej winie. Czyli w takiej sytuacji nie zachodzą przesłanki braku winy wskazane w 86 § 1 p.p.s.a.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie. Nie może być natomiast wykorzystywana przez stronę do przeciwdziałania negatywnym skutkom procesowym wynikającym z jej zaniedbań i braku należytej staranności w prowadzeniu spraw przed sądem. W tym kontekście za bezzasadne należy uznać wywody skarżącej w kwestii braku zawinienia, jako przesłanki przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej z art. 86 § 1 p.p.s.a.
Na marginesie zauważyć należy, iż skarżąca w uzasadnieniu zażalenia powtórzyła argumentację podniesioną we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia przez sąd. Skarżąca w żaden sposób w zażaleniu nie podważyła oceny Sądu pierwszej instancji, iż podniesione przez nią okoliczności nie uprawdopodabniają, zaistnienia okoliczności wyłączających winę w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Wobec powyższego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.