Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek G. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że oświadczenie skarżącego złożone w związku z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy, w zestawieniu z aktami sprawy, dodatkowymi informacjami, doświadczeniem życiowym i zasadami logiki, pozostaje niewiarygodne. Wątpliwości co do jego prawdziwości nasuwają się po analizie zadeklarowanych dochodów gospodarstwa domowego skarżącego, którymi są świadczenia z ubezpieczenia społecznego jego rodziców w konfrontacji z podanymi przez skarżącego wydatkami na utrzymanie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. "Zdaniem Skarżącego fakt, iż nie jest w stanie ponieść kosztów bez koniecznego utrzymania siebie został udowodniony.".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie stwierdził, że nie jest ono zasadne. Przede wszystkim podkreślić należy, że oceny sytuacji materialnej skarżącego Sąd pierwszej instancji dokonał w oparciu o dokumenty nadesłane przez niego i tylko na podstawie tych materiałów, które przedłożone zostały do akt sprawy Sąd mógł rozstrzygnąć w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do wnioskodawcy należało zatem przekonanie Sądu, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy wniesionym na urzędowym formularzu są wiarygodne i w konsekwencji zwolnienie od obowiązku poniesienia kosztów sądowych w pełnej wysokości jest zasadne.
Tymczasem z dokumentów przesłanych przez Skarżącego do dyspozycji Sądu pierwszej instancji wynikało, że okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i wskazując na te okoliczności Sąd wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd wskazał przy tym na treść formularza PPF w którym skarżący zadeklarował dochody łącznie na kwotę 3070 zł (renta ojca – 1270 zł, zasiłek przedemerytalny matki – 1800 zł), wydatki określił na kwotę 1500 zł, przy czym z treści formularza wynika, że łącznie są to wydatki w kwocie 2.146 zł. Natomiast składając na wezwanie dodatkowe oświadczenie w sprawie sytuacji majątkowej, koszty utrzymania określił na kwotę przewyższającą dochody, tj. 3.685,15 zł, co wskazuje na inne, nie wymienione dotychczas źródła dochodów gospodarstwa domowego skarżącego.
Z kolei na podstawie przesłanych deklaracji podatkowych Sąd wywiódł, że małżonkowie osiągnęli przychody ze źródła, jakim jest m.in. stosunek pracy (31.899,12 zł i 8.250,00 zł przychodu). Skarżący nie nadesłał także zeznań podatkowych rodziców, a jedynie kserokopie PIT-40A za 2012r. ojca (17.512,14 zł przychodu) i za 2011 r. matki (10.328,76 zł przychodu), co wzbudza wątpliwości co do wysokości zadeklarowanego dochodu gospodarstwa domowego skarżącego.
Słusznie również Sąd pierwszej instancji uznał, że oświadczenia o nie posiadaniu rachunków bankowych przez skarżącego, jego żonę i rodziców, nie są wiarygodne ponieważ skarżący przedłożył potwierdzenia przelewu z rachunku bankowego matki w jednym miesiącu na kwotę 1080 zł. Płatności dotyczące skarżącego (opłaty za energię elektryczną, gaz itp.) dokonywane są za pośrednictwem rachunków bankowych, których właścicielem jest M. P. (matka skarżącego), czego skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił. Ponadto skarżący nie wyjaśnił czy spółka funkcjonuje (przedłożył "zerowy" CIT-8 za 2012 r.), co jest ewentualną przyczyną zaprzestania jej dotychczasowej działalności, skoro zajmowała się jak wynika z akt sprawy handlem hurtowym artykułami spożywczymi i alkoholami, posiadała nieruchomości, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportowe, wyposażenie, a on sam posiada w niej udziały o wartości 1.000.000 zł i pełni funkcję wiceprezesa jej zarządu.
W postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie jest wystarczające powołanie się na trudną sytuację materialną, lecz tego rodzaju oświadczenia należy w sposób wiarygodny udokumentować. O tym, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, świadczy treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Owe wykazanie polegać, więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. W tym celu winien on złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.).
Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada, więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to, bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.
Osoba fizyczna we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna zawrzeć oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, ale także – między innymi – dokładne dane o stanie rodzinnym. Dopiero, bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa.
Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i wskazując na te okoliczności wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.