Uzasadnienie
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powołaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W., J. S. (dalej - "Skarżący") zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małoletnim synem. Oświadczył, że nie posiada nieruchomości, a posiadane zasoby pieniężne są "windykowane". Wnioskodawca wskazał, że uzyskuje dochód z tytułu pracy we własnej firmie, ale jego wysokość jest "nie określona w wyniku przedmiotu sporu braku określenia wysokości zobowiązania podatkowego".
Skarżący wyjaśnił ponadto, że jego trudna sytuacja materialna wywołana jest nakazem opuszczenia mieszkania i kraju "w związku z założeniem pełnej rodziny i zameldowaniem narzeczonej bez zgody gminy na zawarcie związku małżeńskiego i budowę rodziny jako samotnie wychowujący dziecko".
Postanowieniem referendarza sądowego z 17 marca 2010 r. odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Od powyższego postanowienia Skarżący wniósł sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Wyjaśnił, że Skarżący mimo stosownego wezwania ze strony referendarza sądowego nie złożył dokumentów ani oświadczeń, których analiza pozwoliłaby na ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Zaniechał bowiem określenia źródeł swojego utrzymania oraz podania comiesięcznych kosztów utrzymania. Dane te pozwoliłyby na ustalenie różnicy pomiędzy środkami osiąganymi przez Skarżącego a ponoszonymi przez niego wydatkami. W ten sposób możliwe byłoby określenie, czy mamy do czynienia w ogóle z bilansem dodatnim, a w dalszej kolejności czy tak otrzymana kwota wystarczyłaby na pokrycie wpisu sądowego oraz wynagrodzenia radcy prawnego bez uszczerbku dla utrzymania Skarżącego i jego rodziny. Skarżący ograniczył się natomiast do podjęcia pozamerytorycznej polemiki z rozstrzygnięciem referendarza sądowego.
Informacje, do których udzielenia zobowiązano Skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione miały istotny wpływ na rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy, rzutując przede wszystkim na prawidłową ocenę jego sytuacji materialno-bytowej i możliwości płatniczych. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania ze strony Sądu, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych.
J. S. wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwestionując zasadność tego rozstrzygnięcia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy osobie fizycznej może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał uznając, że informacje zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy.
Z akt sprawy wynika, że wezwanie do uzupełnienia wniosku precyzyjnie określało jakich informacji oczekiwał Sąd pierwszej instancji i jakie dokumenty na te okoliczność miały zostać przedstawione. W wezwaniu wyraźnie wskazano termin, w jakim strona powinna dopełnić nałożonego na nią obowiązku oraz skutki jego niedopełnienia.
Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy.
Należy więc przyjąć, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji nie złożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na dokonane przez Sąd oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Oceny tej nie podważono w zażaleniu formułując zarzuty, które pozostają bez merytorycznego związku z istotą sprawy.
Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.