Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 220/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego skarżący wyjaśnił, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z małżonką T. S. oraz synem K. S. (17 lat). Źródło utrzymania rodziny stanowi dochód uzyskiwany przez żonę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej - około 2.000 zł miesięcznie oraz dochód uzyskiwany przez skarżącego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego - około 3.000 zł miesięcznie w okresie letnim. W styczniu 2010 r. firma T. S. poniosła stratę w wysokości 2.580 zł, przy osiągniętym przychodzie 2.218 zł brutto. W lutym bieżącego roku strata przedsiębiorstwa wyniosła 2.092 zł, przy przychodzie brutto 4.608 zł. Natomiast w marcu firma wykazała dochód w kwocie około 2.000 zł. Skarżący podniósł, że wspólnie z małżonką spłaca kredyt w wysokości 39.135 franków szwajcarskich (miesięczna rata zależna od kursu walut wynosi około 1.800 zł) oraz kredyt na kwotę 100.000 zł (miesięczna rata wynosi około 2.000 zł), a także kredyt hipoteczny w wysokości 120.000 zł (miesięczna rata około 700 zł).
Wydatki na bieżące utrzymanie rodziny pochodzą z kredytów odnawialnych (50.000 zł oraz 5.000 zł) oraz z prowadzonego przez stronę gospodarstwa rolnego. W 2009 r. wnioskodawca otrzymał dopłaty do prowadzonego gospodarstwa rolnego w kwocie 5.000 zł. Skarżący wskazał również, że jego majątek stanowią: dom o powierzchni 160 m² (ustanowiona hipoteka), dom o powierzchni 140 m², nieruchomość rolna o powierzchni 7,5 ha, budynek gospodarczy o powierzchni 66 m², samochody osobowe marki Opel Astra Classic rok prod. 2006 oraz Peugeot 206 rok prod. 2004. Strona nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych.
W piśmie z dnia 18 czerwca 2010 r. J. S. oświadczył ponadto, że miesięczne raty spłat zaciągniętych kredytów wynoszą łącznie około 4.500 zł. Żona prowadzi sklep, w którym zatrudnia jedną osobę. Małżonkowie nie osiągają dochodu z tytułu posiadania dwóch domów jednorodzinnych oraz budynku gospodarczego. W gospodarstwie rolnym prowadzona jest uprawa i sprzedaż płodów rolnych. Skarżący nie posiada jednak maszyn rolniczych i inwentarza żywego. Do akt sprawy strona dołączyła także: zeznanie podatkowe PIT 28 za 2009 r. poświadczające dochód uzyskany przez małżonkę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, deklaracje dla podatku od towarów i usług firmy małżonki za okres luty - kwiecień 2010 r., harmonogramy spłat rat zaciągniętych kredytów, rachunki i faktury poświadczające wysokość ponoszonych opłat oraz wyciąg z rachunku bankowego małżonki za okres kwiecień - maj 2010 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w motywach rozstrzygnięcia podkreślił, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Skarżący mimo deklarowania niewielkich dochodów znajduje jednak środki na spłatę kredytów, co potwierdza, że jego sytuacja majątkowa nie jest na tyle zła, jak wskazuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto J. S. dysponuje majątkiem w postaci czterech nieruchomości i dwóch samochodów osobowych.
W zażaleniu J. S. zarzucając błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wniósł o zmianę powyższego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania.
Skarżący - przedstawiając ponownie szczegółowy opis stanu majątkowego - argumentował, że Sąd dokonał błędnej analizy stanu faktycznego sprawy. Wbrew twierdzeniom zawartym w postanowieniu, strona znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Konieczne wydatki rodziny pokrywane są z uzyskiwanych przez małżonków dochodów i kredytów. Zaniechanie spłaty tych kredytów pociągnęłoby zaś za sobą daleko idące konsekwencje rzutujące na stabilność całej rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), albo w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2).
Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów postępowania sądowego. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Sąd pierwszej instancji trafnie dostrzegł, że kondycja finansowa skarżącego nie jest tak ciężka jak sugeruje to strona, skoro J. S. jest w stanie spłacać kredyty, których miesięczne raty wynoszą łącznie ok. 4.500 zł. Skarżący dysponuje również znacznym majątkiem – dwoma domami, nieruchomością rolną, budynkiem gospodarczym i dwoma samochodami. Małżonkowie uzyskują stałe dochody (z działalności gospodarczej żony oraz z gospodarstwa rolnego w okresie letnim). Trudno w takiej sytuacji mówić o ubóstwie skarżącego czy zagrożeniu dla egzystencji rodziny w związku z koniecznością uiszczenia należnych opłat sądowych, które na danym etapie postępowania wynoszą 1.109 zł (wpis od skargi).
W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, iż nie dysponuje środkami dostatecznymi na poniesienie kosztów postępowania.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.