Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 27 stycznia 2010 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2005 Skarżący E. i H. C. wnieśli na formularzach PPF o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się na trudną sytuację finansową spowodowaną roszczeniami organów podatkowych. Źródłami utrzymania Skarżących są: umowa o pracę, umowy zlecenia oraz emerytura, z których dochód wynosi odpowiednio 1.200 zł, 8.862,76 zł i 3.505 zł oraz 1.600 zł. Skarżący zaznaczyli, że między nimi istnieje ustrój rozdzielności majątkowej.
Postanowieniem z 22 czerwca 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. zwolnienia od wpisu sądowego, wskazując iż Skarżący nie nadesłali żądanych dokumentów, do przedłożenia, których zostali wezwani. Zatem niemożliwa była ocena ich rzeczywistej sytuacji materialnej.
Od powyższego postanowienia Referendarza sądowego Skarżący wnieśli sprzeciw. Wskazali, iż błędne jest stanowisko Referendarza sądowego, bowiem Skarżący wszelkie informacje na temat swojej sytuacji majątkowej wskazali we wniosku PPF i już sam wniosek pozwala na ocenę, że Skarżący nie mogą uiścić wpisu w wysokości 7.761 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 lipca 2010 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu przedstawione oświadczenia Skarżących nie daje dostatecznych podstaw do oceny ich sytuacji majątkowej, a co za tym idzie, do zwolnienia z wpisu sądowego. Skarżący nie przekazując żądanych dokumentów, które odzwierciedlałyby ich sytuację finansową nie wykazali, aby ich sytuacja majątkowa przemawiała za zwolnieniem od wpisu od skargi. Sąd zauważył, że zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm) – dalej jako p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów.
Referendarz sądowy wezwał Skarżących do przedłożenia dokumentów, robiąc ich szczegółowe wyliczenie, potwierdzających sytuację majątkową Skarżących. Skarżący nie uczynili zadość w/w wezwaniu. Skarżący przedstawili dokumenty do złożenia, których zostali wezwaniu w sposób wybiórczy. Nie wykonali mianowicie wezwania referendarza sądowego z 11 maja 2010 r. Nie uczynili tego ani w terminie wskazanym w tym wezwaniu, ani też w terminie sugerowanym przez pełnomocnika, tj. do dnia 7-8 czerwca 2010 r.
Skarżący wnieśli zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu zażalenia stwierdzono, że z nadesłanego przez Stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy jak również załączonych do pisma z dnia 24 maja 2010 r. dokumentów wynika, że sytuacja majątkowa skarżących nie pozwala na uiszczenie przez nich wpisu w kwocie 7.761 zł. Zdaniem wnoszącego zażalenie przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy są okolicznościami obiektywnymi, uniezależnionymi od treści dokumentów stwierdzających ich zaistnienie. W przedmiotowej sprawie takie przesłanki zaistniały, a jedynie nie zostały we wskazanym przez referendarza terminie odpowiednio udokumentowane.
W ocenie wnoszących zażalenie taka sytuacja nie powinna skutkować arbitralnym oddaleniem wniosku w sytuacji, gdy takie dokumenty zostaną przedstawione na późniejszym etapie postępowania o przyznanie prawa pomocy.
W toku postępowania wnoszący zażalenie złożyli pisma: z dnia 4 sierpnia 2010 r. wraz z kopiami deklaracji PIT – 37 i PIT – 36L złożonymi za lata 2008 i 2009, kopie tytułów wykonawczych, zaświadczenie o zarobkach oraz kopie deklaracji VAT -7, z dnia 9 sierpnia 2010 r. zawierające oświadczenie skarżących, że nie posiadają tytułu prawnego do lokalu przy ul. S. [...], że wszystkie rachunki związane z tym lokalem płaci jego właściciel tj. wnuczka M. C. oraz, że faktury wystawiane przez pełnomocnika płaci syn skarżących T. C. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy osobie fizycznej może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy.
Z akt sprawy wynika, że wezwanie do uzupełnienia wniosku precyzyjnie określało jakich informacji oczekiwał Sąd pierwszej instancji i jakie dokumenty na te okoliczność miały zostać przedstawione. W wezwaniu wyraźnie wskazano termin, w jakim strona powinna dopełnić nałożonego na nią obowiązku oraz skutki jego niedopełnienia. Wniosek Skarżących o przedłużenie terminu wyznaczonego celem złożenia żądanych dokumentów uznany został za zasadny, niemniej jednak Skarżący nie przedstawili takich dokumentów.
Reasumując, czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy.
Należy więc przyjąć, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji nie złożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na dokonane przez Sąd oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Oceny tej nie podważono w zażaleniu. Wprawdzie dołączono nowe dokumenty - oświadczenie, iż Skarżący nie posiadają tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, że opłaty związane z jego eksploatacją ponosi wnuczka, oraz że faktury wystawione przez pełnomocnika płaci T. C. (syn) – ale nie dają one podstaw do zmiany ustaleń dokonanych przez Sąd pierwszej instancji. Wynikające z zeznań podatkowych za lata 2008 – 2009 dochody czynią zasadnym twierdzenie, że skarżący nie znajdują się w sytuacji tego rodzaju, iż nie mogą uiścić należnego w sprawie wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego.
Należy też zauważyć, że wbrew informacji zawartej w piśmie z dnia 4 sierpnia 2010 r. nie zostały złożone kopie tytułów wykonawczych.
Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.