Uzasadnienie
- 1. Postanowieniem z 17 kwietnia 2012 r., I SA/Kr 785/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oddalił wniosek "I." Sp. z o.o. w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 10 marca 2011 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za lata 2004 i 2005.
- 2. Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym: spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na zły stan finansowy, brak wystarczających środków finansowych koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych. Wskazała, iż w związku z faktem, że decyzją urzędu kontroli skarbowej, a następnie izby skarbowej firma została obciążona zobowiązaniem podatkowym za rok 2004 kwotą 13 799 zł i rok 2005 kwotą 59 900 zł, co przy kapitale spółki w kwocie 50 000 zł spowodowało, iż firma zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Dodała również, że aktualnie aktywa spółki to gotówka w kasie w kwocie 2 792,60 zł i banku 812,81 zł oraz środki trwałe w postaci lokali użytkowych w podziemiach budynków mieszkalnych, które mogą okazać się trudno zbywalne.
- 3. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uznał, że wniosek spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji wywiódł, iż skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. W ocenie sądu pierwszej instancji spółka nie wskazała, co miałoby spowodować podjęcie decyzji w postaci zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym brak osiągania dochodów. W opinii sądu pierwszej instancji spółka w żaden sposób nie uprawdopodobniła, iż poszukuje źródeł finansowania kosztów sądowych w sposób inny niż poprzez ubieganie się o przyznanie prawa pomocy, w związku z czym nie ma podstaw do. do zwolnienia jej od kosztów sądowych. W związku z posiadaniem przez spółkę środków pieniężnych zarówno na rachunku bankowym, jak i w kasie, w kwotach przewyższających wymagany wpis od skargi kasacyjnej sąd pierwszej instancji podniósł, iż spółka nie wyjaśniła w żaden sposób, dlaczego nie zdecydowała się wydatkowych środków pozostających w jej dyspozycji na należny wpis sądowy. Nie można przy tym uprzywilejowywać strony, która posiadając środki finansowe na uiszczenie wpisu sądowego, nie wykorzystuje tej możliwości, lecz składa wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych.
- 4. W zażaleniu spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy i zwolnienie jej od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a to opłaty od skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 5. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Nie ulega wątpliwości, iż z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.
W zaskarżonym postanowieniu sąd pierwszej instancji wskazał, iż na dzień złożenia wniosku o zastosowanie prawa pomocy, skarżąca posiadała środki pieniężne zarówno na rachunku bankowym, jak i w kasie, w kwotach przewyższających wymagany wpis od skargi kasacyjnej, nie wyjaśniła w żaden sposób, dlaczego nie zdecydowała się wydatkować środków pozostających w jej dyspozycji na należny wpis sądowy. W zażaleniu natomiast strona nie wyszczególniła jakiejkolwiek okoliczności, która wskazywałaby na naruszenie prawa przez sąd pierwszej instancji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, że w obecnej sytuacji finansowej spółki nie można przyjąć, że nie dysponuje ona żadnymi środkami na pokrycie wpisu sądowego.
Sąd słusznie uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie wygospodarować środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W takiej sytuacji oczywiście należało przyjąć, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została przez stronę wykazana w stopniu uzasadniającym zwolnienie z obowiązku poniesienia kosztów sądowych.
Warto podkreślić, że nawet gdyby sąd pierwszej instancji został przekonany przez skarżącą, że zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie miał bezwzględnego obowiązku przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W art. 246 § 2 P.p.s.a. dyspozycję normy prawnej oparto bowiem na konstrukcji ograniczonego uznania, które musi być poprzedzone analizą sytuacji strony w świetle pkt 1 i 2. Stwierdzenie przez sąd zaistnienia przesłanek dopiero otwiera drogę do rozstrzygania, czy w danej sprawie przyznać prawo pomocy, czy też nie.
Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 oraz art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.