Uzasadnienie
Pismem z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 956/11, skarżąca spółka B. Sp. z o. o. z siedzibą w P. (dalej: "Spółka", "skarżąca") złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 24 września 2011 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 i 2010 r. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż w chwili obecnej nie prowadzi działalności operacyjnej i stara się spieniężyć posiadany majątek, co jednak nie przynosi efektów. Skarżąca wskazała, iż wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 48.269.500 zł, wartość środków trwałych 19.236.158,62 zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 2.343.083,98 zł. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, iż jej stan konta na rachunku bankowym w I. Bank Śląski wynosi 0 zł.
Zarządzeniem z dnia 3 lutego 2012 r. referendarz sądowy wezwał Spółkę do uzupełnienia oświadczenia majątkowego złożonego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości przychodów oraz wydatków Spółki za rok 2011 oraz za styczeń 2012 r., przedłożenie wyciągów z czynnych rachunków bankowych dokumentujących obroty finansowe od dnia 1 czerwca 2011 r., udokumentowanie liczby zatrudnionych osób oraz wysokości im kwot wypłaconych od 1 czerwca 2011 r. oraz wyjaśnienie, czy przeciwko Spółce toczą się postępowania egzekucyjne wraz z udokumentowaniem wysokości egzekwowanych należności oraz tytułów prawnych egzekwowanych należności.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji wnioskodawczyni przedstawiła wymagane dokumenty.
Postanowieniem z dnia 14 marca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż analiza oświadczenia majątkowego oraz dokumentacji przedłożonej w celu uzupełnienia tego oświadczenia nie uzasadnia objęcia Spółki prawem pomocy we wnioskowanym zakresie. Dodatkowo wskazano, iż możliwości płatnicze skarżącej obrazują realizowane przychody i ponoszone wydatki, a nadto wysokość kapitału zakładowego oraz wartość środków trwałych, a nadto prawo żądania dopłat od wspólników.
Od powyżej powołanego rozstrzygnięcia strona wniosła sprzeciw podnosząc między innymi, iż błędne jest założenie opierające się na twierdzeniu, iż posiadanie jakiegokolwiek majątku jest wystarczające do stwierdzenia, że dany podmiot posiada środki pozwalające na uiszczenie wpisu sądowego. Przesłanką udzielenia tego prawa, w ocenie wnioskodawczyni, nie jest bowiem brak potencjalnej możliwości uzyskania w przyszłości środków potrzebnych do uiszczenia wpisu, ale brak tych środków w momencie orzekania o przyznaniu prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2012 r. oddalono wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych uznając, iż ujemny wynik finansowy z działalności operacyjnej, zaległości płatnicze czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych w okolicznościach niniejszej sprawy nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżąca nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Dodatkowo wskazano, iż w orzecznictwie administracyjnym dominuje pogląd, iż sam fakt posiadania majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, skoro istnieje możliwość jego obciążenia.
Pismem z dnia 24 maja 2012 r. skarżąca wniosła zażalenie, podnosząc podobnie jak w uzasadnieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 marca 2012 r., iż nie dysponuje środkami pieniężnymi, a posiadanie głównie środków trwałych świadczy o istniejącym istotnym utrudnieniu w zgromadzeniu środków potrzebnych do uiszczenia wpisu. Zbycie posiadanych składników majątku celem pokrycia kosztów sądowych było, zdaniem wnioskodawczyni, w potrzebnym czasie niemożliwe. Ponadto wskazano, iż Sąd nie wziął pod uwagę, że przeciwko Spółce prowadzone są postępowania egzekucyjne, które sprawiają, iż nawet gdyby udało się zbyć środki trwałe, uzyskana w ten sposób kwota nie mogłaby posłużyć do pokrycia kosztów sądowych, a jedynie na zaspokojenie egzekwowanych należności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy zauważyć, że stosownie do treści art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012; poz. 270.; dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od zawartej w art. 199 p.p.s.a generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie prawnej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
Natomiast strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2008 r., sygn. akt I OZ 809/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl) i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 476/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że skarżąca, tak jak słusznie ocenił to Sąd pierwszej instancji, nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w tej sprawie, a biorąc pod uwagę zgromadzone dokumenty należy wskazać, że jest ona w stanie wygospodarować odpowiednie środki ze źródeł, którymi dysponuje, na poniesienie kosztów związanych ze swoim udziałem w toczącym się postępowaniu sądowym. Przedstawiona przez wnioskodawczynię sytuacja finansowa nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że nie ma ona możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Istotna dla rozstrzygnięcia pozostaje także wartość należącego do Spółki majątku trwałego - 19.236.158,62 zł w kontekście wysokości wpisu od skargi, do którego uiszczenia zobowiązana jest Spółka, a który wynosi 2.786 zł. Co prawda przeciwko skarżącej prowadzona jest egzekucja na kwotę przeszło 3.170.000 zł., jednak egzekucję tą skierowano do wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez ING Bank Śląski i z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że z tego tytułu uszczuplono majątek Spółki jedynie o kwotę 615 zł. Nie ulega również wątpliwości, iż majątek Spółki wielokrotnie przewyższa jej udokumentowane zaległości płatnicze i koszty sądowe, a dodatkowo możliwości płatnicze wnioskodawczyni obrazują realizowane przychody i ponoszone wydatki, uwidocznione na wyciągach z rachunków bankowych przedłożonych do akt sprawy.
Ponadto należy wskazać, mając powyższe rozważania na uwadze, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia o majątku i dochodach, a także dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca w przedmiotowej sprawie nie wykazała – jak wymaga tego przepis – że jej sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że w rozpatrywanym zażaleniu jego autor nie odniósł się do konkretnych argumentów wymienionych przez Sąd pierwszej instancji jako przemawiających przeciwko uwzględnieniu wniosku.
Tym samym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie zostało skutecznie zakwestionowane, a ponadto nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które podważałyby zaskarżone rozstrzygnięcie. Argumentacja zawarta w zażaleniu sprowadza się w znacznej mierze do subiektywnej oceny postanowienia i opisu dotychczasowego przebiegu sprawy w zakresie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo podniesiono tylko, iż zbycie posiadanych składników majątku przez Spółkę celem pokrycia kosztów sądowych było w potrzebnym czasie niemożliwe. Argument ten bynajmniej nie uprawdopodabnia trudnej sytuacji finansowej Spółki. W tym miejscu należy zaaprobować pogląd wyrażony w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie, iż ujemny wynik finansowy z działalności operacyjnej, zaległości płatnicze czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych w okolicznościach niniejszej sprawy nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że Spółka nie ma możliwości zgromadzenia środków finansowych.
Reasumując powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji, wydając zaskarżone postanowienie nie naruszył przepisów obowiązującego prawa. Ma marginesie dodać należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez Spółkę dane nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na danym etapie postępowania wynoszą 2.786 zł (wpis do skargi).
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.