Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (sygn. akt I SA/GL 94/08) odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 listopada 2007 r. w przedmiocie zabezpieczenia na majątku skarżącej przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2003 r.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialna była na tyle zła, aby uzasadniała przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Rozpoznając przedmiotowy wniosek Sąd wziął pod uwagę nie tylko dane o stanie majątkowym skarżącej przedstawione przez nią w formularzu PPF, ale także dane zawarte w złożonym przez jej męża dodatkowym oświadczeniu z dnia 21 kwietnia 2008 r. i przedłożonych przez niego przy sprawach o sygn. akt I SA/Gd 89-91/08 dokumentach oraz informacje o sytuacji finansowej małżonków znajdujące się w aktach administracyjnych.
Złożone przez skarżącą oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym jest w ocenie Sądu pierwszej instancji niewiarygodne, zostały w nim bowiem pominięte istotne składniki majątku, stanowiące czy to majątek wspólny czy też odrębny małżonków. W szczególności pominięto fakt, iż poza wykazanym we wniosku domem jednorodzinnym wolnostojącym z garażem usytuowanym na dwóch działkach przy ul. W. 19A i 19B w G. skarżąca jest współwłaścicielką lokalu mieszkalnego spółdzielczego o powierzchni 55,5 m2 wraz z gruntem o powierzchni 402 m2, położonego przy ul. R. 3E/46 w G., w którym zamieszkuje wraz z mężem.
Natomiast na nieruchomości położonej przy ul. W. 19A ustanowione zostało (i wpisane do księgi wieczystej) ograniczone prawo rzeczowe - nieodpłatne użytkowanie na okres do 2 marca 2026 r. - na rzecz B. K. (synowej wnioskodawcy), co wynika z treści wniosków dyrektora urzędu kontroli skarbowej o zabezpieczenie zobowiązania podatkowego z dnia 2 sierpnia 2007 r.
Sąd powziął również wątpliwość co do prawdziwości oświadczenia skarżącej w odniesieniu do wartości kolekcji monet gromadzonych przez męża skarżącej jak również dochodu jaki uzyskują miesięcznie z emerytur.
W zażaleniu na przedmiotowe postanowienie pełnomocnik skarżącej wniósł o jego uchylenie zarzucając mu błędy w ustaleniach faktycznych. Wskazał, że mieszkanie w G. przy ul. R. 3E/46 jest własnością syna skarżącej R., natomiast kolekcja monet stanowi własność odrębną męża strony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Zgodnie z postanowieniem art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.
Z uzasadnienia Sądu wojewódzkiego wprost wynika, że złożone przez wnioskodawczynię oświadczenie nie pozwala na ustalenie, na jakim poziomie kształtują się w rzeczywistości dochody jej i jej małżonka, uniemożliwiając tym samym ustalenie, czy poniesienie przez nią kosztów sądowych wiązałoby się z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji rozpoznając przedmiotowy wniosek wziął pod uwagę dane o stanie majątkowym skarżącej przedstawione przez nią w formularzu PPF jak również dane zawarte w aktach administracyjnych sprawy, w złożonym przez jej męża dodatkowym oświadczeniu z dnia 21 kwietnia 2008 r. i przedłożonych przez niego przy sprawach o sygn. I SA/Gl 89-91/08 dokumentach.
Biorąc pod rozwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w wypadku gdy złożone przez stronę oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie pozwala na ustalenie jej rzeczywistych dochodów to Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien skorzystać z uprawnień jakie daje mu art. 255 p.p.s.a. i wezwać wnioskodawczynię do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dodatkowych dokumentów, w zakreślonym przez Sąd terminie.
W wypadku gdyby przedłożone przez stronę dodatkowe oświadczenie jak również złożone dokumenty źródłowe okazały się niewystarczające do oceny okoliczności, o których mowa w art. 255 p.p.s.a lub budziłyby wątpliwości to dopiero wtedy, Sąd pierwszej instancji, mógłby wydając rozstrzygnięcie podeprzeć się dokumentami zawartymi w aktach administracyjnych, bądź w innych aktach znanych Sądowi z urzędu.
Natomiast w rozpatrywanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie skorzystał z uprawnień przewidzianych w art. 255 p.p.s.a. pomimo stwierdzenia, że przedłożone przez stronę oświadczenia jest niewiarygodne.
Na marginesie należy też wskazać, iż zapoznanie się z dokumentami o jakich mowa w postanowieniu będącym przedmiotem zażalenia i mającymi istotne znaczenie przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej, zostało uniemożliwione Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, bowiem nadesłane akta sądowe nie zawierają akt administracyjnych sprawy, jak również nie sporządzono odpisów dokumentów załączonych do sprawy o sygn. I SA/Gd 89-91/08.
Naczelny Sąd Administracyjny może się zapoznać jedynie pośrednio, przez ich opis zawarty w zaskarżonym postanowieniu. Brak dowodów źródłowych w aktach sprawy, zwłaszcza w przypadku, gdy dowody te były brane pod uwagę przez Sąd I instancji przy rozpoznawaniu wniosku, utrudnia zbadanie prawidłowości zaskarżonego postanowienia i dokonanej w nim oceny tych dokumentów.
Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.