Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania B. N.-S. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 17 stycznia 2007 r. w przedmiocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. Postanowienie to zostało wydane po wniesieniu przez stronę sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 maja 2007 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że przedstawione przez skarżącą argumenty nie dają podstaw do uznania, że nie dysponuje ona środkami pieniężnymi na zapłacenie wpisu sądowego. Skarżąca posiada stałe źródło dochodu – prowadzi działalność gospodarczą, a także uzyskuje miesięczne zarobki w wysokości 8.977,53 zł brutto. Te kwoty pozwalają zatem skarżącej na uiszczenie wpisu sądowego, który wynosi 5.502 zł.
Sąd zwrócił uwagę na fakt, iż skarżąca posiada ½ domu przy ul. L. w W. oraz drugą nieruchomość przy ul. N. w W. o niewątpliwie znacznej wartości. Nie można więc uznać, że skarżąca należy do osób ubogich, dla których przewidziana jest instytucja prawa pomocy.
Za bez znaczenia uznał też Sąd powoływanie się na okoliczność ewentualnych skutków finansowych rozstrzygnięć organów podatkowych. Taki argument opiera się bowiem tylko na założeniu hipotetycznym.
Nie uznał też Sąd za zasadne twierdzenia skarżącej o jej niskich dochodach, gdyż wynoszą one (według zaświadczenia o zatrudnieniu) 8.977,53 zł, czyli przekraczają trzykrotnie przeciętną płacę w sektorze prywatnym. Ponadto skarżąca uzyskuje znaczne przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
Sąd podkreślił też, że mimo niewątpliwie wysokich wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem czworga dzieci, wielu wydatków skarżącej nie można uznać za wydatki "utrzymania koniecznego" – Sąd dla przykładu wymienił zajęcia dodatkowe dla dzieci, opłaty za telewizję cyfrową, wypoczynek, zajęcia rekreacyjne. Ponadto na ponoszenie tożsamych wydatków powołuje się były mąż skarżącej.
Skarżąca wywiązuje się ponadto z innych zobowiązań publicznoprawnych i prywatnoprawnych, ponosi też wydatki na obsługę kart kredytowych, które to wydatki nie mogą być wszak stawiane w pierwszej kolejności przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych.
Z tych też względów sytuacja B. N.-S. nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienie jej od wpisu sądowego.
W dniu 30 lipca 2007 r. B. N.-S. reprezentowana przez pełnomocnika wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że strona ponosi znaczne wydatki na utrzymanie czwórki dzieci, a jej budżet domowy w znacznej mierze opiera się na alimentach od byłego męża, którego sytuacja finansowa w ostatnim czasie uległa znacznemu pogorszeniu. Ponadto w jej sprawie toczy się postępowanie podatkowe, w związku z którym ponosi ona znaczne wydatki, a jego ukończenie może skutkować koniecznością poniesienia ogromnych kosztów. Podkreślono, że na jej utrzymaniu pozostaje czwórka niepełnoletnich dzieci, których koszty wychowania i wykształcenia są bardzo wysokie. W związku z powyższym wnosząca zażalenie nie ma możliwości zgromadzenia środków celem uiszczenia kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Generalną zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) jest ponoszenie kosztów swojego udziału w sprawie przez każdą ze stron postępowania sądowoadministracyjnego. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też znajdują one zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywane są koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona skarżąca musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły wyrażonej w powołanym na wstępie art. 199 p.p.s.a. Wskazać przy tym należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej przyznaje się na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie, którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego z uwagi na niewykazanie przez skarżącą, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie B. N.-S. od kosztów sądowych. Strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny – należy podzielić opinię Sądu pierwszej instancji, że za wydatki "koniecznego utrzymania" nie może być uznane wiele z ponoszonych przez stronę wydatków, w tym uczęszczanie dzieci do prywatnych szkół i przedszkoli, ich zajęcia dodatkowe, opłaty za telewizję cyfrową, wypoczynek czy zajęcia rekreacyjne wnoszącej zażalenie. Posiada ona ponadto znacznej wartości nieruchomości i uzyskuje wysokie dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz z wykonywanej pracy. Prawo pomocy zwane bywa "prawem ubogich", a z pewnością nie można do takich osób zaliczyć wnoszącej zażalenie, która uzyskuje wynagrodzenie kilkukrotnie przekraczające średnią krajową, a ponadto duże przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wysokość środków, jakimi dysponuje potwierdzają również operacje na jej rachunkach bankowych.
Pokreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i nie może być przyznana osobie, której pięcioosobowa rodzina ponosi miesięczne wydatki w wysokości przekraczającej 20.000 zł, w tym ponad 13.000 zł na prywatne szkoły, przedszkola i zajęcia dodatkowe dzieci. Jak wskazano powyżej, nie są to bowiem wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w ten sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. post. NSA z 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04). Taka sytuacja nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r. (II CZ 104/84) "ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny.
Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – można zwrócić się o pomoc państwa". Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że wnosząca zażalenie powinna najpierw odpowiednio ograniczyć wydatki niebędące niezbędnymi dla utrzymania, a dopiero w sytuacji, gdyby i to nie pozwoliło jej na pokrycie kosztów sądowych, mogłaby zostać z nich zwolniona. Takie stanowisko znajduje też potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie z dnia 24 lipca 1980 r. (I CZ 99/80).
Kwota wpisu jest wprawdzie dość wysoka (5.502 zł), jednakże, zdaniem Sądu, w porównaniu z dochodami oraz wydatkami ponoszonymi przez wnoszącą zażalenie, nie jest ona niemożliwa do uiszczenia. Dlatego też nie zasługują na uwzględnienie argumenty zawarte w zażaleniu odnoszące się do trudnej sytuacji finansowej strony.
B. N.-S. nie określiła również wysokości zobowiązań podatkowych, których uregulowanie skutkować miałoby istotnym wpływem na egzystencję jej i rodziny. Ponadto, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, argument odnoszący się do skutków przyszłych rozstrzygnięć organów podatkowych ma charakter hipotetyczny i nie może być brany pod uwagę.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.