Uzasadnienie
Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 40/10, mocą którego oddalono wniosek A. G. o zwolnienie od kosztów sądowych.
W motywach orzeczenia Sąd wskazał, że we wniosku Strona podała, iż jest osobą samotną, utrzymującą się z prac dorywczych, z których uzyskuje 250 zł miesięcznie. Po wezwaniu Strony (przez referendarza, a następnie Sąd) do wyjaśnienia kwestii pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z A. P., nadesłania informacji o jego majątku i dochodach, a także do wskazania tytułu prawnego do nieruchomości, w której strona zamieszkuje, do nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków, lokat i informacji o kwotach wydatków przeznaczanych na utrzymanie, Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika podała, że nie posiada rachunków i lokat. Załączyła też wyciąg z rachunku bankowego A. P. W odpowiedzi na ponowne wezwanie Sądu, wystosowane do niej po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego oddalającego jej wniosek, Strona podała, że mężczyzna ten mieszka z nią pomagając w kosztach utrzymania. Strona nie ma tytułu prawnego do nieruchomości.
Sąd pierwszej instancji podał ponadto, że w aktach podatkowych znajduje się twierdzenie Skarżącej, że A. P. jest jej mężem, co pełnomocnik Skarżącej uzasadnił przynależnością do narodowości cygańskiej wskazując jednocześnie, że A. P. opiekuje się Stroną pozwalając na wspólne zamieszkanie.
Oceniając powyższe okoliczności Sąd uznał, że Strona nie udowodniła, iż spełnia warunki przyznania prawa pomocy. Przedstawiane przez nią informacje są wybiórcze, co powoduje, że niewyjaśnione pozostały okoliczności istotne dla sprawy, takie jak wysokość wydatków na własne utrzymanie czy kwestia źródeł jej utrzymania przy niskich dochodach, prowadzenie gospodarstwa domowego z A. P. (z oświadczeń strony wynika bowiem, iż prowadzą oni gospodarstwo domowe razem). Sąd podkreślił, że nie jest obowiązany prowadzić dochodzenia w sytuacji, gdy Strona uchyla się od złożenia informacji istotnych dla rozstrzygnięcia.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Strona reprezentowana przez doradcę podatkowego wniosła o jego uchylenie i przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu pełnomocnik podkreślił, że wysokość kosztów postępowania w dwóch sprawach ustalono na ponad 2300 zł. Skarżąca nie posiada żadnych rachunków bankowych ani lokat, nie ma majątku ruchomego ani nieruchomości. Jest starszą osobą narodowości cygańskiej, niepiśmienną i niemającą stałego źródła dochodu. A. P. jest emerytem, a wyciąg z jego konta bankowego przesłano do WSA. Opiekuje się on Skarżącą poprzez pomoc w kosztach utrzymania z uwagi na przynależność do narodowości cygańskiej, która opiekuje się starszymi we własnym gronie ze względu na brak dochodów osób niewykształconych i niekorzystających ze świadczeń państwowych. Skarżąca mieszka z A. P. na zasadzie grzecznościowej. W ocenie pełnomocnika relacje skarżącej z A. P. wyjaśniono w sposób pełny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Sąd pierwszej instancji nie wykonał prawidłowo obowiązku płynącego z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. Prawidłowo przyjął Sąd pierwszej instancji, że to na stronie ubiegającej się o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki jego przyznania, jednak z uwagi na treść wskazanego wyżej przepisu Sąd może oddalić wniosek z powodu niewystarczających danych dopiero po bezskutecznym wezwaniu strony do uzupełnienia informacji istotnych dla rozstrzygnięcia.
Z informacji zawartych w pismach pełnomocnika Skarżącej z dnia 29 marca 2010 r. (sprzeciw od postanowienia referendarza) oraz z 21 lipca 2010 r. wynika, że zamieszkuje ona wraz z A. P., który pomaga jej w kosztach utrzymania. Choć informacje zawarte w aktach sprawy w zakresie charakteru związku Strony z A. P. są sprzeczne (Strona określa go swoim mężem, zaś zainteresowany nazywa ją swoją gosposią, natomiast pełnomocnik twierdzi, że występuje tu pomoc osobom starszym wynikająca z kultury romskiej, a Skarżąca zamieszkuje u A. P. na zasadzie grzecznościowej), nie budzi wątpliwości, że osoby te pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie ta okoliczność, a nie formalny charakter związku Skarżącej z A. P., jest dla sprawy istotna.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Strona udzieliła odpowiedzi na pytanie Sądu co do prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z A. P. Zresztą Sąd pierwszej instancji zdaje się to stanowisko sam potwierdzać w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdzając, że z pisma z dnia 28 lipca 2010 r. wynika, że osoby te prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. To powoduje, że dla rozpatrzenia wniosku Strony istotna jest także sytuacja materialna A. P., a oddalenie wniosku w oparciu o nieudzielenie informacji uzupełniających jest przedwczesne. Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu nie został wypełniony prawidłowo, pominięto w nim bowiem informacje dotyczące A. P., które winny znaleźć się w punktach od 6 do 8. To powoduje, że Sąd w oparciu o art. 255 P.p.s.a. obowiązany był wezwać o uzupełnienie tych danych.
Należy stwierdzić ponadto, że zarządzenie referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2010 r. nakazujące wezwać pełnomocnika Strony do wyjaśnienia, czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z A. P., a jeśli tak – zobowiązać ją do wykazania jego majątku i dochodów, należy uznać za niewystarczająco precyzyjne. Sąd winien dokładnie sprecyzować, jakich informacji od Strony oczekuje i jakich dokumentów żąda ewentualnie na ich poparcie, czego nie zmienia fakt reprezentowania Strony przez doradcę podatkowego.
W tym miejscu podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że dla oceny sytuacji majątkowej Skarżącej istotna jest wysokość poszczególnych wydatków ponoszonych przez nią na utrzymanie, a uchylanie się od udzielenia tych informacji może być jednym z argumentów przemawiających za oddaleniem wniosku.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny postanowił w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.