Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 971/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwolnił skarżących M. D. i D. D. od wpisu sądowego od skargi i oddalił wniosek strony o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że z informacji przedstawionych przez małżonków we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, iż prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe, a na ich utrzymaniu pozostaje nieletnia córka A. Jedynym źródłem dochodu rodziny jest wynagrodzenie za pracę M. D. w kwocie 1.152 zł netto miesięcznie. Skarżący nie mają żadnych oszczędności, ani cennych ruchomości czy nieruchomości, zamieszkują w lokalu spółdzielczym, którego głównym najemcą jest matka D. D. Posiadane przez skarżącego jednostki uczestnictwa funduszu inwestycyjnego zostały zajęte przez urząd skarbowy. Miesięczne stałe wydatki skarżący określili na kwotę 335 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że sytuacja majątkowa strony uzasadnia częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (zwolnienie od wpisu do skargi w kwocie 3.197 zł) na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
W zażaleniu M. D. i D. D. zaskarżyli powyższe postanowienie w części oddalającej ich żądanie zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie było uzasadnione, w sytuacji, gdy sąd uznał, że strona nie będzie w stanie uiścić wpisu sądowego, a zatem tym bardziej innych kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu.
Na aprobatę zasługuje argumentacja Sądu pierwszej instancji, że z uwagi na trudną sytuację materialną skarżących powinni oni zostać zwolnieni z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi wynoszącego w niniejszej sprawie 3.197 zł. Konieczność utrzymania małoletniej córki, jak również fakt uzyskiwania jednego źródła przychodu (wynagrodzenie M. D.) uzasadniały przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym określonym przez Sąd. Poniesienie pełnych kosztów sądowych stanowiłoby bowiem - jak trafnie zauważono w zaskarżonym postanowieniu - zbyt duże obciążenie dla gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżących.
Wbrew jednak twierdzeniom zawartym w zażaleniu okoliczności przedstawione przez małżonków nie dawały podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie takie byłoby usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. oraz powołane tam orzeczenia). Na gruncie niniejszej sprawy sytuacja taka nie ma miejsca.
Sąd pierwszej instancji zasadnie zwrócił uwagę, że nawet biorąc pod uwagę skromne dochody miesięczne rodziny, po odliczeniu wskazanych przez stronę wydatków, skarżący będą w stanie partycypować w poniesieniu ewentualnych kosztów postępowania sądowego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.