Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2007 r. akt III SA/Wa 2564/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 maja 2006 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. od przychodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, iż S. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskując zwolnienie od kosztów Skarżący podał, iż nie posiada stałej pracy ani stałego źródła dochodu, nie posiada ruchomości ani nieruchomości. Podał, iż utrzymuje się z prac dorywczych w kraju i zagranicą. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe oraz, że nie posiada majątku ani dochodów, a z przedłożonego oświadczenia wynika, iż z tytułu prac dorywczych uzyskuje dochód w kwocie 600 zł - zajęty przez urząd skarbowy.
Sąd wezwał Skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów, w tym: nadesłania odpisów zeznań podatkowych za lata 2005 - 2006, ewentualnie zaświadczenia o pozostawaniu bez pracy, wskazania posiadanych lub zbytych w ciągu ostatnich 2 lat nieruchomości lub ruchomości o wartości ponad 5.000 zł, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 4 miesiące, przedstawienie dokumentów wskazujących na prowadzenie wobec Skarżącego egzekucji, nadesłanie informacji o posiadanych lokatach bankowych i zgromadzonych tam środkach, nadesłania zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez ośrodek pomocy społecznej, nadesłania dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych stałych kosztów utrzymania oraz wskazania wszystkich źródeł utrzymania.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik przedłożył oświadczenie Skarżącego oraz zawiadomienie z postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Urząd Skarbowy W. Dodał, że komornik sądowy na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Apelacyjnego w Warszawie prowadzi przeciwko Skarżącemu egzekucję o zapłatę kwoty 4.802.994,36 zł. Ponadto z nadesłanego oświadczenia Skarżącego wynika, że nie składał on za lata 2005-2006 zeznań podatkowych. W tym czasie nie był zarejestrowany jako bezrobotny oraz nie posiadał ani nie sprzedawał nieruchomości czy ruchomości o wartość ponadto 5.000 zł. Według oświadczenia Skarżący nie posiada żadnych rachunków ani lokat bankowych, nie otrzymywał żadnych środków finansowych z pomocy społecznej. Jako ojciec dwojga dzieci (w tym jednego dorosłego) nie jest zobowiązany do żadnych świadczeń alimentacyjnych. Niezależnie od powyższego Skarżący wskazał, że mieszka u matki, która pokrywa koszty jego utrzymania, przy czym on sam otrzymuje doraźnie kwoty z tytułu prac dorywczych.
W związku z przedłożonymi oświadczeniami i informacjami Sąd ponownie wezwał Skarżącego do nadesłania wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej poprzez: wskazanie źródeł dochodów oraz majątku matki Skarżącego, z którą prowadzi on gospodarstwo domowe, nadesłanie dokumentów wskazujących na wysokość ponoszonych przez Skarżącego czy też jego matkę stałych kosztów utrzymania, wskazanie źródeł finansowania pomocy prawnej udzielanej Skarżącemu przez radcę prawnego W. T. od 2004 r., wskazanie majątku, z którego prowadzona jest egzekucja komornicza na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 21.10.2004 r., wskazania losów prawnych nieruchomości (działki gruntu o nr ewid. [...] o obszarze 2633 m2 wchodzącej w skład nieruchomości pod nazwą "F. I. B") nabytej przez Skarżącego w dniu 21.01.2000 r. ewentualnie nadesłanie aktu notarialnego potwierdzającego zbycie tej nieruchomości.
Odpowiadając na powyższe wezwanie pełnomocnik Skarżącego stwierdził, że Skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką, lecz jednocześnie dołączył kopię przekazu pocztowego jej emerytury opiewającego na kwotę 2.257,96 zł oraz kopię dowodu uiszczenia czynszu na kwotę 342,57 zł. Pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił także, że pozostałe koszty stałego utrzymania, choć są zróżnicowane, to nie przekraczają kwoty 100 zł. Ponadto pełnomocnik poinformował, że jego wynagrodzenie zostało uzależnione od wyniku całej sprawy, a obecnie koszty prowadzenia niniejszej sprawy sprowadzają się do wydatków na przesyłki pocztowe.
Niezależnie od powyższego pełnomocnik Skarżącego, powołując się na brak swojego mandatu w sprawie dotyczącej egzekucji orzeczenia sądu powszechnego, nie wyjawił majątku, z którego prowadzona jest egzekucja. Nadmienił jedynie, że wedle oświadczeń Skarżącego możliwe jest umorzenie tego postępowania wobec jego bezskuteczności. Pełnomocnik Skarżącego ustosunkowując się do wezwania w zakresie w jakim dotyczyło ono wskazania losów prawnych nieruchomości nabytej przez Skarżącego, przekazał oświadczenie Skarżącego, że została ona sprzedana a środki uzyskane z tej transakcji został przekazane na poczet zaległych alimentów.
Sąd stwierdzając brak tego ostatniego oświadczenia, pismem z 9 sierpnia 2007 r. wezwał do jego nadesłania w terminie 3 dni, jednakże do dnia wydania zaskarżonego postanowienia dokument ten nie został nadesłany.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz złożonych oświadczeń uznał, że okazały się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. W związku z tym wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia i dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wezwania, pełnomocnik Skarżącego nadesłał szereg informacji, ale nie wyjawił majątku, z którego prowadzona jest egzekucja. Nadmienił jedynie, że wedle oświadczeń Skarżącego możliwe jest umorzenie tego postępowania wobec jego bezskuteczności.
Ponadto lakonicznie ustosunkował się do wezwania w zakresie w jakim dotyczyło ono wskazania losów prawnych nieruchomości nabytej przez Skarżącego. W tym względzie przekazał jednozdaniowe oświadczenie Skarżącego, że została ona sprzedana a środki uzyskane z tej transakcji zostały przekazane na poczet zaległych alimentów. Nie podał jednak kiedy i w jakiej kwocie Skarżący uzyskał środki ze sprzedaży tej nieruchomości. Także w zakresie wydatkowania tych środków nie podał szczegółowych informacji. Niezależnie od powyższego pełnomocnik Skarżącego stwierdził, że Skarżący nie prowadzi ze swoją matką wspólnego gospodarstwa domowego, nie "tworzy kosztów stałego utrzymania i ich nie pokrywa", przy czym sam Skarżący w ramach toczącego się postępowania o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że mieszka u swojej matki, która pokrywa koszty jego utrzymania a nadto on sam utrzymuje się z doraźnych zarobków. Kwot otrzymywanych z doraźnych prac jednakże Skarżący nie wyjawił.
W ocenie Sądu powyższe okoliczności jeśli nawet nie wskazują na niespójną argumentację w zakresie sytuacji materialnej Skarżącego, to w każdym razie świadczą o bierności wnioskodawcy w rzetelnym i wyczerpującym przedstawieniu jego aktualnej kondycji finansowej. Stąd też Sąd uznał, że Skarżący uchylił się od wskazania okoliczności, które mogłyby być podstawą oceny, czy jego sytuacja materialna wypełnia przesłanki, z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. W ocenie Sądu na podstawie zebranego materiału nie sposób bowiem stwierdzić, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania nie jest możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla Skarżącego i jego rodziny.
W zażaleniu z dnia 12 września 2007 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, zarzucając błąd w ustaleniach stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że wnioskodawca nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej i nie udokumentował w sposób należyty swego stanu majątkowego uchylając się od wskazania szeregu okoliczności podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny po zasięgnięciu szeregu informacji wiarygodności żadnej z nich nie podważył ani nie wskazał, że nigdy nie zaistniały, a orzeczenie oprał na ogólnej i nie popartej argumentami ocenie, iż S. P. nie ujawnił wszystkich informacji o swym stanie majątkowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył i orzekł, co następuje:
Zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw, podlega oddaleniu.
Artykuł 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej "u.p.p.s.a", przewiduje, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie zaś z utrwalonym poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (post. NSA z dnia 6.10.2004 r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.).
Stosownie do art. 255 u.p.p.s.a, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dlatego też Sąd dwukrotnie zdecydował się, nie mając wystarczających danych w złożonym wniosku, wezwać skarżącego do przesłania dokumentów lub podania informacji, które obrazowałyby jego sytuację materialną.
Z tego obowiązku skarżący wywiązał się jedynie w części. W oświadczeniu z dnia 26 czerwca 2007 r. podał, że nie składał rozliczeń podatkowych za lata 2005-2006, w tym czasie nie był zarejestrowany jako bezrobotny oraz nie posiadał ani nie sprzedawał nieruchomości czy ruchomości o wartość ponadto 5.000 zł., nie posiada żadnych rachunków ani lokat bankowych, nie otrzymywał żadnych środków finansowych z pomocy społecznej. Jako ojciec dwojga dzieci nie jest zobowiązany do żadnych świadczeń alimentacyjnych. Wskazał, że mieszka u matki, która pokrywa koszty jego utrzymania, przy czym on sam otrzymuje doraźnie kwoty z tytułu prac dorywczych. Przedstawił także zawiadomienie z postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Urząd Skarbowy W. Pełnomocnik Skarżącego dodał, że komornik sądowy na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Apelacyjnego w Warszawie prowadzi przeciwko Skarżącemu egzekucję o zapłatę kwoty 4.802.994,36 zł. W odpowiedzi na zarządzenia z 20 lipca 2007r. pełnomocnik Skarżącego stwierdził, że Skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką, lecz jednocześnie dołączył kopię dowodu przekazu pocztowego jej emerytury oraz kopię dowodu uiszczenia czynszu.
Wyjaśnił także, że pozostałe koszty stałego utrzymania nie przekraczają kwoty 100 zł. Ponadto poinformował, że jego - pełnomocnika - wynagrodzenie zostało uzależnione od wyniku całej sprawy, a obecnie koszty prowadzenia niniejszej sprawy sprowadzają się do wydatków na przesyłki pocztowe. Powołując się na brak swojego mandatu w sprawie dotyczącej egzekucji orzeczenia sądu powszechnego nie wyjawił majątku, z którego prowadzona jest egzekucja. Nadmienił jedynie, że wedle oświadczeń Skarżącego możliwe jest umorzenie tego postępowania wobec jego bezskuteczności. Pełnomocnik Skarżącego ustosunkowując się do wezwania w zakresie w jakim dotyczyło ono wskazania losów prawnych nieruchomości, przekazał oświadczenie Skarżącego, że została ona sprzedana a środki uzyskane z tej transakcji został przekazane na poczet zaległych alimentów. Sąd stwierdzając brak tego ostatniego oświadczenia wezwał do jego nadesłania, jednakże do dnia wydania zaskarżonego postanowienia dokument ten nie został nadesłany.
Z uwagi na fakt nie przedstawienia żądanych dokumentów brak było przekonywujących podstaw do stwierdzenia, iż sytuacja skarżącego wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. Przepis art. 255 u.p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. O ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Ciężar dowodu w zakresie ustalenia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywał na Skarżącym. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą w tej konkretnej sprawie. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że Skarżący sam nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie nie przedstawił informacji a także dokumentów, o które, co należy zdecydowanie podkreślić, miał prawo zwrócić się Sąd I instancji.
W świetle powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.