Uzasadnienie
1. Postanowieniem z 19 marca 2014 r., III SA/Wa 1283/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu, R. W. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: w skardze kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie, skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 5.989 zł, z uwagi na prowadzone w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne. Skarżący oświadczył, że ma pozajmowane konta bankowe, w związku z tym ma ograniczoną możliwość zarobkowania. Z oświadczeń skarżącego wynika ponadto, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z dwójką dzieci. Do swojego majątku zaliczył nieruchomość położoną w W., dom 220 m² (hipoteka przymusowa w wysokości 2.300.300 na poczet egzekucji prowadzonej przez urząd skarbowy). Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, ani przedmiotów wartościowych. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Zaległości podatkowe skarżącego wynoszą ok. 40.000 zł.
W ocenie sądu pierwszej instancji skarżący, wykonując wezwanie do nadesłania dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej w sposób wybiórczy, nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie sądu, oczywistym jest, że skarżący obowiązany był do przestawienia i udokumentowania sytuacji finansowej wszystkich osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe – w rozpoznawanej sprawie swojej "partnerki życiowej".
2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 233 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014.101 dalej jako: "K.p.c.") w zw. z art. 106 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako: "P.p.s.a.") poprzez wadliwą ocenę materiału dowodowego w sprawie; co skutkowało naruszeniem art. 243 § 1 oraz art. 244 § 1 P.p.s.a poprzez niezasadną w istocie odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie realizacji prawa do sądu tylko osobom najuboższym, bez majątku, znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, nie będącym w stanie ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Jak stanowi art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "P.p.s.a." przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny.
Z powołanego przepisu w pierwszej kolejności wynika zatem, że to wnioskodawca winien przekonać sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadnia przyznanie mu zwolnienia. Wykładnia użytego przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia: "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji, gdy wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą, winien on podać również szczegółowe dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby. Informacje te nie pozostają bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, bowiem pozwalają na ustalenie, w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy.
Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., II GZ 442/12; z 10 września 2013 r., I GZ 375/13).
Wbrew zatem argumentacji zawartej w zażaleniu informacja o dochodach konkubiny nie jest irrelewantna dla sprawy. W rozpoznawanej sprawie, wobec uznania informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające i budzące wątpliwości, wezwano wnioskodawcę do złożenia szeregu dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej, uzyskiwanych przez niego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie dochodach, odpisów zeznań podatkowych, wyciągów z posiadanych przez niego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie rachunków bankowych. W zakreślonym terminie skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów. Wbrew gołosłownym twierdzeniom zawartym w zażaleniu powyższa uwaga nie dotyczy tylko braku udokumentowania wysokości dochodów uzyskanych w 2013 r. przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym ale i zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego i rodziny.
W celu prawidłowego wykonania wezwania skarżący powinien był przedstawić ww. zestawienie, poparte stosowną dokumentacją, a nie tylko oświadczenie o uzyskiwaniu pomocy krewnych w utrzymaniu siebie i rodziny. Nie skorzystał on zatem z możliwości rzetelnego wykazania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a tym samym zasadności swojego żądania i w konsekwencji powinien się liczyć z tym, że sąd nie znajdzie wystarczających podstaw do jego uwzględniania. Z tego już tylko względu zwolnienie od kosztów postępowania sądowego nie mogło być wnioskodawcy udzielone, albowiem brakiem zaangażowania w przedstawienie swej sytuacji majątkowej uniemożliwił sądowi prawidłową ocenę wniosku.
W ocenie Sądu, sąd pierwszej instancji wszechstronnie i wyczerpująco odniósł się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie i słusznie wskazał na brak wykazania przez skarżącego spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na powyższe niezasadny jest zarzut naruszenia art. 233 K.p.c. w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a.
W ocenie Sądu należy też zaznaczyć, że w zażaleniu błędnie zostały sformułowane zarzuty w związku ze wskazaniem naruszeń art. 244 § 1 P.p.s.a. i art. 243 § 1 tej P.p.s.a. Obydwa przepisy nie mają związku z przesłankami przyznania prawa pomocy, które znajdują się w art. 246 tej ustawy. Wyłącznie z tego ostatniego przepisu wynikają zasady przyznawania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga także, że trudno wyobrazić sobie sytuację, w której mogłoby w ogóle dojść do naruszenia art. 244 § 1. Wynika to z faktu, że ma on charakter definicji, określa jedynie co obejmuje prawo pomocy, jakie w postępowaniu sądowoadministracyjnym może być udzielone stronie. Nie reguluje on natomiast przesłanek przyznania takiej pomocy.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.