Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek G. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 28 listopada 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i nieletnią córką. Wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny, a w ponoszeniu bieżących wydatków pomagają mu rodzice. Dochód żony (1750 zł) z trudem pozwala na zapewnienie podstawowych, bieżących spraw, takich jak pokrycie czynszu za mieszkanie - 500 zł, opłat za media - 500 zł oraz wyżywienia - 400-500 zł miesięcznie.
Odpowiadając na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) skarżący wskazał, że nie posiada kont bankowych, bowiem zostały one zajęte przez Urząd Skarbowy z powodu zaległości podatkowych. Oświadczył ponadto, że żona zamieszkuje osobno i ponosi wydatki głównie na utrzymanie małoletniej córki oraz, że odmówiła udostępnienia wyciągów z kont bankowych.
Oddalając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie argumentował, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych zainicjowanego postępowania sądowego. Podkreślono, że odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego skarżący nie przedstawił wszystkich danych, o które był wzywany, w tym zwłaszcza informacji dotyczących sytuacji majątkowej żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto zauważono, że sugestia, iż skarżący prowadzi osobne gospodarstwo pojawiła się dopiero po wezwaniu referendarza o podanie wysokości dochodów żony, co w ocenie Sądu podważa jej wiarygodność.
W zażaleniu na wskazane postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę przez zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości lub części, ewentualnie uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie.
Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania sobie oraz rodziny. W uzasadnieniu wskazał, że jego wydatki związane z bieżącymi potrzebami wynoszą ok. 75 zł dziennie. Za bezpodstawny uznał zarzut Sądu dotyczący odmowy przedstawienia dokumentów dotyczących sytuacji finansowej żony, skoro zamieszkuje ona osobno i ponosi wydatki na utrzymanie głównie małoletniej córki. Ponadto podkreślono, że małżonkowie są w rozdzielności majątkowej i chociaż starają się sobie wzajemnie pomagać to żona skarżącego musi utrzymać siebie i córkę, a co za tym idzie pomoc dla skarżącego nie może być znaczna. Nawiązując do kwestii otrzymywanej pomocy od rodziców skarżący wskazał, że jest to pomoc drobna polegająca zaledwie na zaproszeniu rodziny skarżącego na obiad, czy zrobieniu drobnych zakupów spożywczych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy.
Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.).
Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji i zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej.
Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy.
Mając na względzie powyższe okoliczności oraz stan faktyczny niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W rozpoznawanej sprawie postawa skarżącego jednoznacznie wskazuje, że uchylał się on w istocie od współpracy z Sądem, przedstawiając informacje na temat swojej sytuacji życiowej w sposób niekonkretny i wybiórczy. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej żony, z którą (jak wskazał w złożonym wniosku) pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, zeznania podatkowego za 2014 r., historii rachunku bankowego, nie wyjaśnił wątpliwości w odniesieniu do tego z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W tych okolicznościach za trafną należało uznać konkluzję Sądu pierwszej instancji, że skarżący, uchylając się od przedstawienia konkretnych danych, nie wykazał w sposób wiarygodny, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Wątpliwości co do sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały również rozwiane na etapie postępowania zażaleniowego. Skarżący bowiem ograniczył się do powtórzenia dotychczasowej argumentacji, nie przedstawił natomiast żadnych popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Skoro bowiem strona uważa, że jej sytuacja jest inna niż to przedstawił WSA, to powinna przedstawić takie dokumenty, które potwierdzałby jej tezy. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał na wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych strony i osób, które faktycznie pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i partycypują w jego dochodach i wydatkach. Wątpliwości te, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego były uzasadnione i nie zostały w żaden sposób rozwiane. Rozstrzygnięcie o udzieleniu wnioskodawcy uprawnienia procesowego w postaci przejęcia finansowania jego udziału w sprawie przez Skarb Państwa, mogło zapaść jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego. Ponieważ skarżący nie dopełnił ciążących na nim obowiązków w powyższym zakresie, WSA w Krakowie zobligowany był oddalić wniosek, co też uczynił, stosownie do przepisów obowiązującego prawa.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.