Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenie wpisu sądowego, M. S. wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej albowiem jest zadłużony na ok. 900.000 zł z powodu zalegania zagranicznych kontrahentów z płatnościami za wyprodukowany dla nich towar. Wyjaśnił, że ma na utrzymaniu 9 letnie wymagające stałego leczenia dziecko, żona uzyskuje dochody 1400 zł netto. Oświadczył, że nie posiada własnej nieruchomości, jest właścicielem samochodu dostawczego. Spłaca raty restrukturyzacyjne ponad 1000 zł miesięcznie, zalega wobec urzędu skarbowego oraz ZUS-u. Jego działalność ma charakter sezonowy, dlatego wpływy nie są jednostajne i przewidywalne. Jednocześnie podał, że w skład jego majątku wchodzi budynek mieszkalny i lokal użytkowy o powierzchni 500 m2. Wskazał, że osiągnął roczny dochód brutto w wysokości 35.759,64 zł.
Postanowieniem z dnia 17 września 2009 roku referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
Po ponownym (na skutek sprzeciwu skarżącego) rozpoznaniu wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, postanowieniem z dnia 26 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Kr 726/09 stwierdził, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Argumentował, że skarżący wykazał jedynie własne dochody, przedstawił roczne zeznanie podatkowe oraz zestawienie książki podatkowej. Wśród pozostałych okoliczności, które wskazywał, złożył nadto oświadczenie o wysokości miesięcznych dochodów żony.
Natomiast pozostałe kwestie, w których upatrywał podstawy do częściowego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, nie zostały przez niego ani szczegółowo omówione, ani wykazane za pomocą jakichkolwiek dokumentów np. zaległość wobec ZUS, czy koszty leczenia córki. Do wykazania tych okoliczności, a także potwierdzenia ich stosownymi dokumentami, skarżący został wezwany zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2009 roku (k. 28 akt sądowych), jednakże wezwanie to zrealizował jedynie częściowo, zaniechawszy nawet złożenia oświadczenia o wysokości niektórych kosztów. W tych okolicznościach Sąd I instancji uznał za niecelowe ponowne wzywanie skarżącego do sprecyzowania i udokumentowania okoliczności, które podnosił we wniosku, jako istotne dla oceny możliwości uiszczenia wpisu od skargi. Zdaniem Sądu I instancji, należało w tej sytuacji przyjąć za wykazane, jedynie roczne dochody skarżącego w wysokości 35.759,64 zł oraz dochody miesięczne żony w kwocie 1.400 zł brutto, a także koszt spłaty rat restrukturyzacyjnych - ponad 1000 zł miesięcznie, co pozwalało przyjąć, że trzyosobowa rodzina skarżącego dysponuje kwotą około 4.400 zł miesięcznie na niezbędne wydatki, a zatem nawet po odliczeniu kosztów spłaty rat restrukturyzacyjnych pozostaje jej na utrzymanie około 3000 zł. Kwota ta w zupełności wystarczy zarówno na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania (koszt mieszkania, wyżywienia), jak i kosztów postępowania sądowego, na które obecnie składa się wyłącznie wpis w wysokości 500 zł. Wyjaśnił nadto, że prawo pomocy jest instytucją, stworzoną z myślą o osobach, które z definicji nie są w stanie ponieść kosztów prowadzenia sprawy, nie rezygnując przy tym z koniecznego, niezbędnego dla egzystencji utrzymania, a odmowa przyznania tego prawa istotnie mogłaby zamknąć im drogę do sądu. W ocenie Sądu I instancji, w przypadku skarżącego taka sytuacja nie zachodziła, zatem jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony.
W zażaleniu skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. oraz wnosił o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu ponowił argumentację przedstawioną już wcześniej we wniosku oraz sprzeciwie. Wskazał, że w chwili obecnej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W trudnej sytuacji finansowej znalazł się nie ze swojej winy i w chwili obecnej ponosi jedynie konsekwencje zachowania osób trzecich.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, że nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Przy czym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy oraz ustrojową gwarancją prawa do sądu, należy ocena okoliczności stanowiących przesłanki udzielenia skarżącemu ochrony w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy także, iż w swojej ocenie Sąd związany jest granicami wytyczonymi przez art. 199 p.p.s.a., tj. zasadą ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenia wnioskodawcy nie zostały w należyty sposób uwiarygodnione, uniemożliwiając tym Sądowi I instancji wydanie pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie, z naruszeniem spoczywającego na nim obowiązku, składający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie uprawdopodobnił i nie udokumentował szeregu okoliczności podnoszonych na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. A zatem skoro skarżący nie przedstawił dokumentów, które uprawdopodobniłyby, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku, to Sąd I instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny.
W cenie Naczelnego Sądu Administracyjnego biorąc pod uwagę dochód skarżącego oraz jego małżonki w łącznej kwocie 4.400 zł oraz brak jakichkolwiek informacji na temat środków przeznaczanych na utrzymanie skarżącego i jego rodziny, Sąd I instancji uprawniony był uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżący jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto skarżący nie wskazał w treści zażalenia nowych okoliczności mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, ani też naruszenia prawa przez Sąd I instancji, które mogłoby być przyczyną uchylenia zakwestionowanego postanowienia.
Natomiast odmienna - od prezentowanej przez Sąd I instancji - ocena sytuacji majątkowej przez skarżącego, bez uzasadnienia tej oceny i wskazania przyczyn wadliwości poglądu Sądu I instancji, nie mogła być przyczyną uwzględnienia zażalenia.
Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 197 § 2 i art. 184 ustawy procesowej - oddalił zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.