Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 27 września 2018 r., sygn. akt II FZ 593/18

Uzasadnienie

1. 1. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2018 r. o sygn. I SA/Po 105/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie ze skargi T. G. (dalej: skarżąca) na decyzję na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 16 listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 w związku z art. 16 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne – podobnie, jak inne cytowane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych – na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
2. 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu.
3. 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Poznaniu podał, że w skardze skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania ww. decyzji. W uzasadnieniu podkreśliła, że wobec czynności zmierzających do wyegzekwowania kwoty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych dokonano czynności egzekucyjnych polegających na zajęciu świadczeń skarżącej z ubezpieczenia społecznego pozostawiając 750 zł miesięcznie kwoty wolnej od zajęcia. Ze względu na konieczność ponoszenia podstawowych wydatków życiowych zachodzi w związku z tym niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków związanych ze stanem zdrowia strony. Ponadto dochody ani majątek skarżącej nie pozwalają na zapłacenie zobowiązania podatkowego, a całość dochodu uzyskanego ze zbycia w 2011 r. nieruchomości przeznaczona została na budowę nowego budynku mieszkalnego. W związku tym skarżąca nie dysponuje wolnymi środkami finansowymi. Jedynym składnikiem majątku, z którego egzekucja mogłaby skutkować pozyskaniem środków wystarczających na zapłatę zaległości podatkowej z decyzji, jest działka, na której ma zostać wybudowany dom. Na działce tej obecnie prowadzone są prace budowlane, na które wydatkowano wysokie zaliczki. Zdaniem skarżącej, w przypadku przerwania procesu budowlanego i ewentualnej sprzedaży działki utraciłaby prawo do zwolnienia od podatku dochodu uzyskanego w 2011 r. i poniosła ogromne straty finansowe.
4. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.
5. 3.1. W ocenie WSA w Poznaniu wniosek skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie, albowiem nie spełniał wymagań art. 61 § 3 p.p.s.a. Skarżąca nie podała żadnych okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku. W konsekwencji nie uprawdopodobniła istnienia przesłanek warunkujących możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Dla oceny zasadności wniosku o wstrzymanie decydujące znaczenie ma ocena aktualnego stanu faktycznego, a nie ewentualnych możliwych zagrożeń, jakie mogą się pojawić w bliżej nieokreślonej przyszłości. Podkreślił, że postanowieniem starszego referendarza sądowego WSA w Poznaniu z dnia 23 marca 2018 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 8 maja 2018 r., odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy z uwagi na niewykazanie w sposób należyty, że skarżąca znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sposób wybiórczy wykonała wezwanie do przedłożenia stosownych dokumentów i udzielenia informacji.
6. 4. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
7. 4.1. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Poznaniu, w którym sformułowała wniosek o zmianę zaskarżonego postanowienia przez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Poznaniu.
8. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
9. 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Zaskarżone postanowienie WSA w Poznaniu odpowiada prawu i prawidłowo stwierdzono w nim, że skarżąca nie wykazała w należyty sposób zasadności wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IAS.
10. 5.2. Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego artykułu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienia NSA: z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10; z dnia 26 września 2013 r., II FZ 718/13).

W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia – "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" - wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 4 lipca 2012 r., II FZ 456/12; z dnia 26 lutego 2015 r., II FZ 2137/14; z dnia 14 kwietnia 2015 r., II FZ 207/15; z dnia 22 lipca 2015 r., II FZ 497/15). Samo powołanie się przez skarżącego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa, jak trafnie przyjął na gruncie art. 61 § 3 p.p.s.a. WSA w Poznaniu, obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku. Obowiązkiem sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy.

W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd.

5.3. W rozpoznawanej sprawie trafnie WSA w Poznaniu przyjął, że wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu musi zostać w sposób dostateczny uzasadniony, tj. należy wskazać na okoliczności, z których wynikałoby, iż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Uzasadnienie takiego wniosku powinno się odnosić do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Jego twierdzenia powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej oraz majątkowej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, gdy chodzi o akt administracyjny rodzący obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenia majątkiem wnioskodawcy, konieczne jest zobrazowanie okoliczności wskazujących na jego trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie tego majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Subiektywne przeświadczenie strony o trudnej sytuacji finansowej nie może samo w sobie świadczyć o spełnieniu przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Nie sposób pominąć, że skarżąca niebezpieczeństwo wyrządzenia jej znacznej szkody łączy ze swoją sytuacją finansową, przedstawiając swoje obawy wykonania zaskarżonej decyzji w kontekście negatywnych skutków, które mogą oddziaływać na nią w związku z podjęciem próby przymusowego wykonania decyzji. Twierdzeń skarżącej nie można uznać za uprawdopodobnienie, że wykonanie decyzji Dyrektora IAS spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudne do odwrócenia skutki. Podnoszony przez skarżącą argument ma charakter hipotetycznych rozważań, a obawy skarżącej są bezpodstawne.

1. 5.4. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.