Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 września 2008 r., sygn. akt I SO/Wr 4/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy P. G. w sprawie dotyczącej decyzji Wójta Gminy J. z dnia 28 września 2006 r., nr [...].
We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2100 zł (brutto), opłaca czesne za naukę w szkole wyższej w kwocie 700 zł oraz pomaga 81-letniej babci. Podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie z matką, która otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie 440 zł oraz ponosi opłaty mieszkaniowe w wysokości 620 zł.
Referendarz Sądowy wezwał skarżącą do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji finansowej. Strona nadesłała rozliczenia wydatków na wodę oraz opłat eksploatacyjnych w kwocie 5.774,93 zł, dowód przekazu ponoszenia opłat za studia, harmonogram spłat kredytu w kwocie 5.620,82 zł, odcinków przekazu świadczenia rentowego matki.
Postanowieniem z dnia 19 maja 2008 r. Referendarz Sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podkreślając, że pomimo wezwania nie przedłożyła wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby, że jej sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie.
Pismem z dnia 4 lipca 2008 r. skarżąca wniosła sprzeciw od przedmiotowego postanowienia.
W dniach 18 i 26 sierpnia 2008 r. podjęto próbę doręczenia stronie wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jej sytuację finansową. Siedmiodniowy termin do przedłożenia wskazanych informacji upłynął w dniu 9 września 2008 r. Strona nie przedłożono żądanych przez Sąd dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że strona nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca, pomimo wezwania, nie przedstawiła aktualnego zaświadczenia, które potwierdzałoby jej twierdzenia co do wysokości miesięcznego wynagrodzenia, zeznania podatkowego za 2007 r., wyciągów z rachunków bankowych za trzy miesiące, informacji ze wskazaniem tytułu prawnego nieruchomości położonej w L. przy ul. S. oraz czy korzysta z pomocy społecznej.
W zaistniałej sytuacji Sąd uznał, że nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane wobec uchylania się jej od złożenia stosownych dokumentów.
W dalszej kolejności odnosząc się do wydatków na naukę skarżącej i związany z tym obowiązek spłacania kredytu zaciągniętego celem dalszego dokształcania się Sąd wskazał, że okoliczność ta nie może mieć decydującego znaczenia przy ocenie możliwości finansowych skarżącej bowiem zobowiązania cywilnoprawne (rata kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. WSA nie znalazł również podstaw do przyznania stronie pełnomocnika z urzędu wskazując, że odmowa przyznania adwokata nie ograniczy jej prawa do sądu, albowiem sąd, stosownie do dyspozycji art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zw. dalej w skrócie: p.p.s.a., w razie potrzeby udzieli stronie niezbędnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczy ją o skutkach prawnych tych czynności oraz ich zaniedbań.
Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie wskazując, że jej aktualna sytuacja materialna nie pozwala na zatrudnienie adwokata. Wnosiła o zwolnienie od pobierania "opłaty".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie należy uznać za zasadne.
W art. 245 p.p.s.a. przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.
Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.
Odnosząc się do rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że z całości zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca osiąga dochód w wysokości ok. 1500 zł miesięcznie (wynika to z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego strony za okres od dnia 16 lutego do dnia 15 marca 2008 r.), pomaga 81-letniej babci, która otrzymuje emeryturę w wysokości 680 zł oraz matce, która pobiera rentę w kwocie 400 zł. Skarżąca wskazała także na ponoszone koszty w wysokości 700 zł związane z nauką w szkole prywatnej, kredytem w wysokości 300 zł oraz opłatami eksploatacyjnymi za mieszkanie. Przedstawiła również wezwanie ostateczne z dnia 11 marca 2008 r. ze Spółdzielni, z którego wynika, że zaległości z tytułu opłat eksploatacyjnych mieszkania, w którym zamieszkuje wynoszą 2.078,70 zł oraz wezwanie do zapłaty z Wyższej Szkoły [...] z dnia 27 marca 2008 r., z którego wynika, że strona posiada zadłużenie w kwocie 2.153,10 zł.
Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował powyższych ustaleń i oparł się na nich przy orzekaniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedstawionych okolicznościach brak było podstaw do przyjęcia, że strona może pokryć koszty postępowania sądowego i koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Nie można w szczególności zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, w którym kwestionuje pierwszeństwo regulowania zobowiązań prywatnoprawnych związanych z opłatami za studia przed kosztami sądowymi. Nie można bowiem od strony wymagać, aby zrezygnowała z rozpoczętej nauki w związku z koniecznością pokrycia kosztów sporu sądowego. Odnośnie odmowy przyznania stronie pełnomocnika z urzędu podkreślić należy, że zasadnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że na obecnym etapie postępowania sąd nie jest związany granicami skargi i obowiązany jest udzielać stronie niezbędnych pouczeń co do dokonywanych przez nią czynności i ich skutkach, jak również skutkach jej zaniedbań.
Powyższe nie oznacza jednak zakazu ustanowienia stronie będącej osobą fizyczną profesjonalnego pełnomocnika. Instytucja prawa pomocy służy ochronie skarżących nie posiadających odpowiednich środków finansowych na dochodzenie swoich praw przed sądem.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego biorąc pod uwagę powyższe okoliczności brak jest podstaw do przyjęcia, że strona, która znajduje się w wyżej przedstawionej sytuacji, może pokryć koszty postępowania sądowego i ustanowienia pełnomocnika z wyboru
Warto również podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 września 2008 r., sygn. akt II FZ 402/08, oceniając sytuację finansową strony, przyznał jej prawo pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny w przedmiotowej sprawie podziela argumentację zawartą w powyższym postanowieniu, które zapadło w zbliżonych okolicznościach faktycznych.
Mając powyższe na uwadze na mocy art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.