Uzasadnienie
- 1. Postanowieniem z dnia 11 maja 2012 r., I SA/Łd 1079/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania "B." sp. z o.o. z siedzibą w W. (powoływanej dalej jako "Spółka") prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
- 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:
- 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Łodzi podał, że tenże Sąd postanowieniem z dnia 9 listopada 2011 roku, I SA/Łd 1079/11, odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
- 2.2. Po rozpatrzeniu wniesionego przez Spółkę (reprezentowaną przez pełnomocnika – radcę prawnego) zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 14 lutego 2012 r., II FZ 56/12, uchylił powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając zaskarżone postanowienie, za bezpodstawne uznał: (1) opinię Sądu pierwszej instancji o obowiązku posiadania środków finansowych przez prowadzącego działalność gospodarczą, skoro "dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych" oraz (2) stwierdzenie o konieczności przewidywania postępowań sądowych w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny ocenił także, że WSA w Łodzi nie wyjaśnił, czy w jego ocenie transakcje kompensacyjne dokonywane przez Spółkę są niedopuszczalne, biorąc pod uwagę stwierdzenie z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, jakoby Spółka "wyzbywała się zdolności do zapłaty kosztów sądowych poprzez preferencyjne traktowanie innych zobowiązań" – np. wspomnianych transakcji kompensacyjnych, dokonywanych przy obejściu blokady rachunku bankowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Łodzi nie wyjaśnił i nie odniósł się do tej okoliczności w sposób wystarczający; nie stwierdził także, jaki wpływ na ocenę sytuacji Spółki ma taka właśnie forma rozliczeń z kontrahentami i nie ocenił, czy forma ta może być argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Ponadto, podzielając opinię Sądu pierwszej instancji, że odnotowywanie straty z działalności gospodarczej nie musi świadczyć o złej kondycji materialnej danego podmiotu – zwłaszcza, że z treści zeznań podatkowych nie wynika wcale, jaki jest jego potencjał do gromadzenia środków finansowych, czy dostępność środków finansowych, a strata jest jedynie wynikiem różnicy między przychodami a kosztami działalności, które to koszty są wynikiem decyzji gospodarczych danego podmiotu – Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że powołanie się na ten argument przez Sąd pierwszej instancji dla oddalenia wniosku Spółki wymagało przełożenia tej argumentacji na realia danej sprawy, szczególnie w kontekście okoliczności sposobu dokonywania transakcji przez Spółkę.
- 2.3. Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi, mając na uwadze upływ 6 miesięcy od dnia ostatniego przedłożenia przez Spółkę jej danych finansowych, wezwał Spółkę zarządzeniem z 15 marca 2012 r. w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedstawienia jej aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej poprzez nadesłanie deklaracji VAT za ostatnie cztery okresy rozliczeniowe, bilansu, rachunku zysków i strat za ostatni rok obrotowy oraz odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2011, a także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy (por. k. 105 akt WSA w Łodzi).
- 2.4. Zarządzenie skutecznie doręczono Spółce w dniu 21 marca 2012 r. Spółka nie przedstawiła żądanych dokumentów we wskazanym w zarządzeniu terminie ani nie złożyła wyjaśnień.
- 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (Sądu pierwszej instancji):
WSA w Łodzi, biorąc pod uwagę fakt niewypełnienia przez Spółkę nałożonego na nią obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących stan majątkowym Spółki i przez to uniemożliwienie mu oceny jej możliwości płatniczych, uznał, że Spółka nie wykazała zaistnienia przesłanek koniecznych dla przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym, WSA w Łodzi ponownie odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
- 4. Stanowisko Spółki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:
Wnosząc zażalenie na ww. postanowienie WSA w Łodzi, Spółka (reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego) zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że Spółka jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi. Spółka wniosła o uchylenie ww. postanowienia WSA w Łodzi. W uzasadnieniu Spółka podała, że żądanych dokumentów nie przedstawiła z przyczyn od siebie niezależnych – znajdowały się one (i na dzień sporządzenia zażalenia nadal znajdują) w biurze księgowym prowadzącym obsługę księgową Spółki w celu sporządzenia jej bilansu.
- 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.
- 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. WSA w Łodzi, będąc związany na mocy art. 190 p.p.s.a. zaleceniami Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w postanowieniu z dnia 14 lutego 2012 r., II FZ 56/12, prawidłowo przystąpił do zweryfikowania, czy spełnione są przesłanki przyznania Spółce prawa pomocy w świetle jej aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej. Upływ 6 miesięcy od poprzedniego złożenia dokumentacji przez Spółkę uzasadniał wystąpienie przez Sąd pierwszej instancji w trybie art. 255 p.p.s.a. o aktualne dokumenty księgowo-podatkowe Spółki. Jednakże Spółka nie nadesłała dokumentów, do złożenia których WSA w Łodzi zobowiązał ją zarządzeniem z dnia 15 marca 2012 r. Sąd pierwszej instancji słusznie wobec tego wskazał, że niepełne zaznajomienie z sytuacją finansową Spółki - z powodu niewykonania ciążącego na niej obowiązku - uniemożliwia dokonanie oceny jej możliwości płatniczych. Należy ponadto podkreślić, że w wezwaniu Spółka została poinformowana o rygorze odmowy przyznania prawa pomocy w przypadku niezastosowania się do wezwania.
- 5.3. Naczelny Sąd Administracyjny nie uznaje za uzasadnione tłumaczeń Spółki, jakoby nie zastosowała się ona do wezwania WSA w Łodzi z przyczyn od niej niezależnych. Okoliczność, że żądane dokumenty znajdowały się w biurze księgowym z całą pewnością nie powodował, że były one dla Spółki nieosiągalne i że niemożliwe było przedłożenie WSA w Łodzi ich kopii. Ponadto, Spółka w wyznaczonym terminie nie wykazała żadnych oznak woli złożenia żądanej dokumentacji. Spółka nie złożyła żadnych wyjaśnień ani nie wniosła o przedłużenie wyznaczonego jej terminu, ani nie przesłała choćby wyciągów z rachunków bankowych lub deklaracji podatkowej w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r., które z pewnością znajdowały się w jej swobodnej dyspozycji lub w zakresie możliwości terminowego uzyskania i przesłania zgodnie z ww. wezwaniem do Sądu pierwszej instancji. Oceniając, czy podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy wypełnił ciążący na nim z mocy art. 246 p.p.s.a. obowiązek, sądy administracyjne mogą żądać przedłożenia dokumentów źródłowych, o których mowa w art. 255 p.p.s.a., pod kątem oceny aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, które wnioskodawca na podstawie ww. przepisu jest zobowiązany złożyć na wezwanie Sądu. Dokumenty obrazujące przeszłą sytuację majątkową wnioskodawcy są nieistotne, gdyż uzasadnieniem przyznania prawa pomocy jest teraźniejsza niemożność strony w partycypowaniu w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r., II FZ 307/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W rozpoznawanej sprawie dokumenty źródłowe, zebrane w aktach sprawy, a przedstawiające sytuację finansową Spółki z 2010 r. i pierwszej połowy 2011 r. (por. k. 51-64 akt WSA w Łodzi) nie mogą zatem posłużyć do prawidłowej oceny zasadności wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy. Niewypełnienie przez Spółkę obowiązku wykazania niemożności partycypowania w kosztach sądowych w aktualnej sytuacji uniemożliwiło Sądowi pierwszej instancji ocenę sytuacji majątkowej Spółki.
- 5.4. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie Spółka nie wykazała przesłanek, dla których zasadne byłoby zwolnienie jej od kosztów sądowych, w związku z czym, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.