Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 11 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FZ 613/15

Uzasadnienie

1. 1. Postanowieniem z dnia 29 maja 2015 r., VIII SA/Wa 188/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawa odmówił L. F. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 23 grudnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego na 2013 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
2. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji.
3. 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Warszawie podał, że skarżący zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której uzyskuje dochód w wysokości 1.000 – 2.000 zł. Poza tym spłaca kredyt, którego rata wynosi 3.500 zł, a posiadane mieszkanie - 49 m² i nieruchomość rolna 1 ha są obciążone hipoteką.
4. 2.2. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2015 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 17 kwietnia 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Uzasadniając sprzeciw wskazał m.in., że spłaca jedynie część zobowiązań kredytowych, dlatego zostało wobec niego wszczęte postępowanie egzekucyjne. Środki pieniężne jakie posiada przeznacza na zapłatę czynszu, rachunki za media, zakup żywności, odzieży, środków czystości.
5. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (Sądu pierwszej instancji):

Odmawiając przyznania prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazał on w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego instytucji prawa pomocy. Skarżący uzyskuje dochody z działalności gospodarczej, posiada również majątek ruchomy i nieruchomy. Z faktu posiadania zobowiązania kredytowego wynika, że skarżący ma tzw. zdolność kredytową, czyli odpowiednie dochody i majątek gwarantujące spłatę kredytu.

Jednocześnie Sąd pierwszej instancji zauważył, że zobowiązania publicznoprawne (wpis sądowy od skargi) nie mogą ustępować miejsca zobowiązaniom cywilnoprawnym (np. wynikającym z umów na dostawę mediów, czy spłaty kredytów). Skarżący mógł zabezpieczyć środki niezbędne do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Sytuacji majątkowej skarżącego nie można utożsamiać z sytuacją osób pozbawionych zupełnie środków do życia lub posiadających środki niewielkie, wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., II OZ 1125/11). Ubiegający się zaś o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania.

Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów, wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.

1. 4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Warszawie, skarżący zaskarżył je w całości i zarzucił "błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że sytuacja finansowa skarżącego pozwala na uiszczenie opłaty sądowej od złożonej skargi bez uszczerbku dla swojego utrzymania koniecznego". Wniósł o "uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznania skarżącemu prawa pomocy polegającego na zwolnieniu z obowiązku uiszczania opłaty sądowej od złożonej skargi".

Uzasadniając zażalenie skarżący podniósł, że: (1) faktycznie prowadzi działalność gospodarczą, jednak przynosi ona niewielkie dochody; zaciągnięty przez skarżącego kredyt miał zostać przeznaczony na rozpoczęcie nowej działalności gospodarczej, jednak z uwagi na brak wymaganego przepisami prawa pozwolenia skarżący do chwili obecnej nie rozpoczął działalności gospodarczej, która miały przynieść dochody umożliwiające spłatę zaciągniętego kredytu; powyższe spowodowało trudności w spłacie kredytu i wszczęcie przez bank wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego; (2) nie zgadza się ze stanowiskiem WSA w Warszawie, że skoro posiada zobowiązanie kredytowe, posiada również tzw. zdolność kredytową - skarżący posiadał ją kilka lat temu zaciągając kredyt za rozpoczęcie działalności gospodarczej; obecnie skarżący stracił tą zdolność i dlatego prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne mające na celu egzekucję należności kredytowych; (3) nie zgadza się również ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że był w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie - posiadane przez skarżącego środki finansowe są niewielkie i wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych bez możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności.

1. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
2. 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie odpowiada prawu, zatem zażalenie skarżącego podlega oddaleniu. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżący nie wykazał zasadności przyznania mu prawa pomocy.
3. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a.
4. 5.3. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, do czego był zobowiązany na mocy art. 246 § 1 p.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (które na obecnym etapie wynoszą 227 zł w rozpoznawanej sprawie – por. zarządzenie z dnia 12 marca 2015 r.; k. 15 akt sądowych – oraz kolejne 227 zł w tożsamej sprawie skarżącego o sygn. II FZ 612/15). Skarżący utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której uzyskuje dochód w wysokości 1.000 – 2.000 zł miesięcznie. Takie kwoty - uzyskiwane po spłaceniu zobowiązań z tytułu kredyt, których rata wynosi 3.500 zł miesięcznie – wskazał skarżący w formularzu PPF (k. 21 akt sądowych). Przy takiej strukturze dochodów, pomimo ciążących na skarżącym zobowiązaniach cywilnoprawnych, jest on w stanie poczynić oszczędności pozwalające na poniesienie pełnych kosztów sądowych (art. 199 p.p.s.a.).
5. 5.4. Reasumując, skarżący nie wykazał w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że nie dysponuje środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.