Uzasadnienie
1.1. Postanowieniem z dnia 21 października 2008 r. o sygn. III SA/Wa 3128/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek K. P. (dalej: skarżący) o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 21 lipca 2006 r. o nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn.
1.2. Uzasadniając postanowienie WSA w Warszawie podał, że skarżący wniósł o wyłączenie sędzi WSA w Warszawie K.K. motywując wniosek faktem, że w.w. sędzia jako sprawozdawca podczas rozprawy zreferowała stan faktyczny sprawy na podstawie niekompletnych akt sprawy, a w związku z tym, w opinii skarżącego, jest ona "zainteresowana, aby skarga kasacyjna nie została przekazana do merytorycznego rozpoznania przez NSA". Skarżący zarzucił również, że postanowienia w.w. sędzi były kierowane "na niego i na jego ojca" - z pominięciem ustanowionego pełnomocnika - oraz z mylącymi pouczeniami, że w celu złożenia odwołania dla skorzystania z obligatoryjnej pomocy adwokackiej skarżący może wystąpić o prawo pomocy, podczas gdy prawo takie zostało mu już przyznane. Dodano, że powyższe argumenty wskazują na to, że sędzia K.K. uniemożliwiła skarżącemu skorzystanie z prawa do uczciwego procesu sądowego zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483; dalej: Konstytucja RP), zgodnie z art. 176 oraz art. 184 Konstytucji RP.
Zwrócono uwagę, że w aktach znajduje się oświadczenie sędzi K.K. z 15 października 2008 r., według którego pomiędzy nią a skarżącym nie zachodzą podstawy do wyłączenia przewidziane w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). WSA w Warszawie, powołując art. 18 i art. 19 P.p.s.a. oraz stanowiący odpowiednik art. 19 P.p.s.a. art. 49 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.; dalej: K.p.c.), stwierdził, że sędzia K.K. w dniu 20 października 2008 r. złożyła oświadczenie, według którego nie istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie. Dodano, że wnioskodawca jednocześnie nie wykazał okoliczności wskazujących na stosunek osobisty sędziego do rozpatrywanej sprawy czy też do osoby skarżącego.
Nadmieniono, że wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2007 r. została oddalona skarga skarżącego przez WSA w Warszawie, a w wydanym uzasadnieniu zostały opisane przesłanki faktyczne i prawne stanowiące podstawę wydanego rozstrzygnięcia. Skarga kasacyjna od powyższego wyroku została złożona (przez doradcę podatkowego - pełnomocnika przyznanego skarżącemu przez WSA w Warszawie z urzędu postanowieniem z dnia 4 lipca 2007 r.) z uchybieniem trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia, określonego w art. 177 § 1 P.p.s.a. Do skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego dołączył wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, który to wniosek postanowieniem z dnia 17 grudnia 2007 r. został przez WSA odrzucony na podstawie art. 87 § 1 w związku z art. 88 P.p.s.a. W związku z tym, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej nie został przywrócony, postanowieniem z dnia 1 września 2008 r. została ona odrzucona.
Zaznaczono, że pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego w dniu 27 września 2007 r. uprawniało przyznanego z urzędu doradcę podatkowego tylko do sporządzenia w imieniu skarżącego skargi kasacyjnej. W związku z powyższym korespondencja kierowana była do drugiego pełnomocnika – ojca skarżącego. Dopiero w dniu 9 maja 2008 r. skarżący rozszerzył pełnomocnictwo dla przyznanego z urzędu doradcy podatkowego, upoważniając go tym samym do występowaniu w imieniu skarżącego przed WSA oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Rozpatrując wniosek o wyłączenie sędziego, WSA w Warszawie nie dopatrzył się zastrzeżeń co do przebiegu postępowania i działań podejmowanych przez sędzię K.K. Sąd nie stwierdził także, aby w niniejszej sprawie pomiędzy skarżącym a sędzią K.K. zachodził stosunek o charakterze osobistym czy emocjonalnym, jak też nie stwierdził, aby sędzia ta wykazała brak bezstronności w postępowaniu. Powołano postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 26 października 1995 r., sygn. akt I ACz 309/95 w którym uznano, że przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie, nie jest przesłanką do żądania wyłączenia sędziego. Powołując postanowienia SN wyjaśniono, że zarzuty godzące w dokonaną przez sąd I instancji ocenę zebranego materiału dowodowego mogą być przedmiotem środków odwoławczych, nie mogą natomiast być uważane za samodzielną podstawę wniosku o wyłączenie sędziego. Jako podstawę prawną postanowienia podano art. 19 i art. 22 § 1 i 2 P.p.s.a.
2. Zażalenie od powyższego postanowienia WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu – doradcę podatkowego). Powołując art. 195 § 2 P.p.s.a., wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że "z orzekania w postępowaniach w sprawie III SA/Wa 3128/06 dotyczących skargi kasacyjnej zostaje wyłączona sędzia WSA Pani K.K.", ewentualnie (powołując art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.) o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania, nadto na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. wniesiono o przyznanie wynagrodzenia za opracowanie i złożenie zażalenia wg norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: (1) naruszenie art. 243 P.p.s.a., poprzez naruszenie prawa skarżącego do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy - skargi kasacyjnej, w tym skorzystania z bezpłatnej pomocy wyznaczonej z urzędu, poprzez rozpatrywanie jego spraw przez sędziego, o którego bezstronności skarżący zgłosił w oddalonym wniosku uzasadnione wątpliwości. Dodano, że z treści wniosku skarżącego wynika jego stosunek emocjonalny i odczucie dotyczące wszystkich postępowań z udziałem sędzi K.K., a zwłaszcza spraw o sygn.: III SA/Wa 3128/06 i III SA/Wa 1310/08 tego rodzaju, że w.w. sędzia podejmuje za skarżącego decyzje w prowadzonych postępowaniach, w tym decydując o doręczaniu korespondencji, uniemożliwiając skorzystanie z przyznanego prawa pomocy, wobec braku akt podatkowych w aktach sądowych, a poprzez to kierując realizacją uprawnień za skarżącego i wykonując czynności na niekorzyść skarżącego i przeciw jego intencjom i interesowi.
Nadto, zarzucono również: (2) naruszenie art. 144 P.p.s.a., poprzez pominięcie faktu, że w dniu 30 września 2008 r. w sprawie o sygn. III SA/Wa 2050/08 ze skargi skarżącego WSA w Warszawie wyłączył sędzię K.K. od orzekania w sprawie, (3) naruszenie art. 153 P.p.s.a., poparz przyjęcie, że ocena prawna i wskazania podjęte w orzeczeniu WSA w Warszawie z dnia 30 września 2008 r. w sprawie o sygn. III SA/Wa 2050/08 o wyłączeniu w.w. sędzi od orzekania w tej sprawie nie są związane niniejszą sprawą i osobą skarżącego, (4) naruszenie art. 39 pkt 1 P.p.s.a., poprzez przyjęcie i błędną wykładnię, że pełnomocnictwo z dnia 27 września 2007 r. dla doradcy podatkowego nie obejmowało wszystkich łączących się ze sprawą czynności w tym postępowaniu oraz poprzez przyjęcie niezgodnie z treścią tego pełnomocnictwa, że nie obejmowało ono złożenia skargi kasacyjnej przez doradcę podatkowego z urzędu zgodnie z ostatnią częścią pełnomocnictwa: "(...) przed złożeniem jej w Sądzie", (5) błędną wykładnię i przyjęcie oceny prawnej reprezentowanej przez sędzię objętą wnioskiem o wyłączenie w uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 września 2008 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej z naruszeniem art. 177 § 1 w związku z art. 244 § 2 P.p.s.a., w którym WSA w Warszawie uznał, że dniem doręczenia odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem był dzień 6 czerwca 2007 r., w którym to dniu strona nie dysponowała jeszcze prawem pomocy przyznanym w dniu 4 lipca 2007 r., (6) błędną wykładnię i przyjęcie oceny prawnej reprezentowanej przez sędzię objętą wnioskiem o wyłączenie w uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 września 2008 r., naruszającą art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 244 § 2 P.p.s.a. i art. 45 w związku z art. 177 i art. 87 § 4 P.p.s.a., poprzez faktyczne uniemożliwienie skarżącemu prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez NSA (prawo do sądu), poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej złożonej przez doradcę podatkowego z urzędu we właściwym terminie, a tym samym poprzez uniemożliwienie i zamknięcie drogi do złożenia skargi kasacyjnej przez skarżącego, (7) naruszenie art. 177 § 1 w związku z art. 243 § 1 i art. 244 § 1 i § 2 P.p.s.a., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie za sędzią objętą wnioskiem o wyłączenie, że termin 30 dni do wniesienia przez doradcę podatkowego ustanowionego w ramach prawa pomocy skargi kasacyjnej do Sądu biegnie od daty doręczenia stronie skarżącej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem (tj. 6 czerwca 2007 r.), a nie od daty (tj. 22 października 2007 r.) doręczenia doradcy podatkowemu z urzędu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem i zapewnienia dostępu do kompletnych akt sądowych, co czyni iluzorycznym korzystanie z prawa pomocy przyznanego skarżącemu, (8) naruszenie art. 39 pkt 1 w związku z art. 67 § 5 P.p.s.a., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że właściwe jest dopuszczenie do działania w charakterze pełnomocnika i osoby upoważnionej do odbioru pism (w tym postanowienia z dnia 17 grudnia 2007 r. o odrzuceniu wniosku doradcy podatkowego z urzędu o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej) osoby nie będącej adwokatem, radcą prawnym ani doradcą podatkowym w związku z przyznaniem w ramach prawa pomocy doradcy podatkowego i doręczenia pełnomocnictwa temu pełnomocnikowi do zapoznania się z aktami sądowymi i podatkowymi w dniu 9 października 2007 r. w celu przedstawienia treści skargi kasacyjnej przed jej wniesieniem do sądu w związku z brakiem akt podatkowych zwróconych (na zarządzenie sędzi objętej wnioskiem o wyłączenie) do organu podatkowego.
Uzasadniając zażalenie, opisano szczegółowo przebieg czynności podejmowanych przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu w sprawie od momentu wyznaczenia. Następnie wskazano, że skarżący stosował się do pouczeń Sądu (w tym do treści zarządzenia z dnia 17 grudnia 2007 r.), że doradca podatkowy z urzędu został ustanowiony jedynie do sporządzenia skargi kasacyjnej, dodano jednakże, że taka treść w.w. zarządzenia "nie została potwierdzona przed NSA i w korespondencji z WSA". Stosując się do pouczenia w w.w. zarządzeniu, skarżący samodzielnie złożył zażalenie na postanowienie do NSA, czym według wnoszącego zażalenie naruszono art. 185 § 2 pkt 5 P.p.s.a., ponieważ strona została pozbawiona możności obrony swych praw przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu w ramach prawa pomocy. Dodano, że z uwagi na powyższe, skarżący skierował do Sądu wniosek o wyłączenie od orzekania sędzi K.K. Zaskarżonym postanowieniem WSA w Warszawie tenże wniosek oddalił, pomijając jednakże okoliczność, że ten sam Sąd w innej sprawie skarżącego wyłączył od orzekania w sprawie wymienioną wyżej sędzię.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą żądania wyłączenia sędziego na wniosek strony jest istnienie okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 19 P.p.s.a.). Nie wystarczą więc do wyłączenia sędziego jakiekolwiek okoliczności zachodzące w odniesieniu do jego osoby. Nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego okoliczność, że dany sędzia rozstrzygając sprawę z udziałem tej strony wyraził pogląd prawny dla niej niekorzystny i podjął w sprawie inne czynności procesowe, które (zdaniem skarżącego) uchybiają przepisom prawa. Strona może wadliwe orzeczenia (w jej przekonaniu) zwalczać przy pomocy środków odwoławczych, nie może natomiast przez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziego wpływać na skład sądu rozpoznającego daną sprawę.
W rozpoznawanej sprawie wobec niewskazania przez skarżącego okoliczności, które w myśl art. 19 P.p.s.a. mogłyby stanowić podstawę wyłączenia sędzi KK. oraz z uwagi na złożone przez tą sędzię oświadczenie, że pomiędzy nią a skarżącym nie zachodzą podstawy do wyłączenia przewidziane w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie może skutecznie powoływać się na podstawę wyłączenia sędziego przewidzianą w art. 19 P.p.s.a.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 153 P.p.s.a., należy podkreślić, że w myśl tegoż przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Rozstrzygnięcie WSA w Warszawie z dnia 30 września 2008 r. w sprawie o sygn. III SA/Wa 2050/08 nie może być zatem wiążące w innej sprawie sądowoadministracyjnej.
4. Kierując się wyżej wymienionymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego (doradcy podatkowemu ustanowionemu z urzędu) wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.