Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 lipca 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 238/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Z.Z. (dalej jako "Skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Komendanta Głównego Policji z dnia 30 stycznia 2015 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że pismem z dnia 23 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącego do nadesłania wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej: jako "P.p.s.a." został wezwany do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej. Z dołączonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Skarżący posiada dom o powierzchni 110 m2, w którym zamieszkuje z nim bezrobotna córka oraz wnuczek. Skarżący wskazał, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 3 300 zł brutto.
Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 255, art. 260, art. 243 § 1 i art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. wskazał, że sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy, Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazał on bowiem, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Sąd został zatem pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Dodał, że Skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu emerytury i to w wyższej niż średnia wysokości. Taki stan rzeczy nie uzasadnia zaś konieczności obciążania budżetu państwa kosztami postępowania. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych osoba fizyczna, która dysponuje jakimkolwiek miesięcznym stałym dochodem winna partycypować w kosztach postępowania.
Obowiązek ich ponoszenia nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Odnosząc się do przedstawionej argumentacji Skarżącego Sąd wyjaśnił, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.
Wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Sąd podkreślił, że koszty sądowe, jakie strona obowiązana jest ponieść w zainicjowanym własną skargą postępowaniu, nie mogą być traktowane jako "mniej należne" od innych jej zobowiązań. Oznacza to, że zobowiązania cywilnoprawne (rata kredytu bankowego, opłaty za media) nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa. Opłaty sądowe stanowią daniny publiczne, zaś zwolnienie z ich płacenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia (art. 84 Konstyucji RP). Zastosowanie tego wyjątku winno odnosić się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru tych wydatków na innych obywateli. Zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego w niniejszym zakresie.
W zażaleniu Skarżący wskazał, że przedstawiona w uzasadnieniu argumentacja Sądu pierwszej instancji jest nietrafna i niesłuszna. Skarżący bowiem we wniosku prosił o pomoc częściową czyli 50% opłaty, zaznaczając, że chce partycypować w kosztach sądowych. Następnie Skarżący odniósł się do stanu faktycznego ustalonego przez Sąd pierwszej instancji wskazując, że mieszka w domu córki i nie posiada własnego domu, ani żadnego majątku ruchomego oraz że jest schorowanym skromnym człowiekiem. Choruje na cukrzycę, nadciśnienie i miażdżycę serca. Jest po kilku operacjach i jest inwalidą I grupy. Wobec pogorszenia się stanu zdrowia, córka Skarżącego zmuszona była powrócić do Polski z Anglii, żeby opiekować się Skarżącym, a obecnie jest bezrobotna.
Skarżący wydaje dużą cześć środków na leczenie, rehabilitację oraz leki oraz na leczenie prywatne w Radomiu i Warszawie. Skarżący zatem mimo emerytury, wyższej w porównaniu do średniej krajowej, nie opływa w luksusy, bowiem jego choroba i rehabilitacja są bardzo kosztowne. Dalej Skarżący jeszcze raz zaznaczył, że chce uczestniczyć w kosztach procesu do wysokości 50% należnego wpisu (100 zł), czyli 50 zł. W jego ocenie, właśnie opłaty sądowe uniemożliwiają mu obronę swoich praw.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Jak bowiem trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem. Słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, że sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący nie wykazał zatem, że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych, nie wykazał również, że nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w części.
Konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącego. Oceny tej Skarżący nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do tak sformułowanych zarzutów, bowiem nie wie, w jakim zakresie i jakie fakty z zaskarżonego orzeczenia Skarżący kwestionuje.
Sąd pierwszej instancji trafnie dostrzegł, że sytuacja materialna nie uzasadnia skorzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych. Brak bowiem podstaw do stwierdzenia, że wskazane okoliczności świadczą o tak ciężkiej sytuacji majątkowej, która nie pozwalałaby na pokrycie ciężarów związanych z prowadzonym postępowaniem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla Skarżącego.
Nie ma racji Skarżący, że Sąd w swoim orzeczeniu nie odniósł się do zakresu złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd wskazał bowiem w uzasadnieniu, w jakich okolicznościach przyznawane jest prawo pomocy w zakresie częściowym i jaki jest przedmiot i zakres tego zwolnienia. Następnie mając te przepisy na uwadze oraz złożony formularz zawierający oświadczenie o stanie majątkowym Skarżącego, doszedł do wniosku, że Skarżący nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd swoje rozstrzygniecie oparł na stwierdzeniu, że Skarżący nie przedstawił, mimo wezwania żadnych dokumentów świadczących o jego sytuacji, jaka została opisana we wniosku, Sąd nie mógł dokonać weryfikacji danych podanych we wniosku a rzeczywistą sytuacją Skarżącego.
Ze złożonego formularza i oświadczeń wynika, iż Skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania (wpis 100 zł) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Źródłem dochodu Skarżącego jest bowiem emerytura wypłacana miesięcznie w wysokości 2 700 zł, a Skarżący we wniosku wskazał jedynie, bez podania konkretnych kwot, że ponosi wysokie stałe miesięczne wydatki w związku z leczeniem i rehabilitacją, utrzymaniem bezrobotnej córki i wnuczki, nie przedstawiając żadnych dokumentów potwierdzających te twierdzenia. Skarżący zatem znał powody, z jakich Sąd pierwszej instancji odmówił mu przyznania prawa pomocy, jednak nawet na etapie zażalenia nie przedstawił żadnych dokumentów uprawdopodobniających jego sytuację materialną, jedynie zanegował ustalenia dokonane przez Sąd pierwszej instancji na podstawie oświadczenia Skarżącego złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie wyjaśnił wątpliwości, jakie pojawiły się w sprawie w odniesieniu do jego sytuacji finansowej, a na które wskazał Sąd w zaskarżonym postanowieniu
Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.