Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Łd 1397/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił K. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Wskazał, że ze złożonego przez skarżącego oświadczenia i sprzeciwu wynika, iż dochód jego czteroosobowej rodziny od 7 stycznia 2007 r. wynosi 2500 zł miesięcznie, a podatnik ponosi też koszty utrzymania studiującego syna z poprzedniego małżeństwa, nie posiada żadnego majątku i oszczędności. Oświadczenie to, wedle Sądu, budzi jednak wątpliwości, a skarżący, pomimo wielokrotnych wezwań Sądu, a nawet przedłużenia terminu ich wykonania do dnia 18 maja 2007 r., nie przedstawił żadnych dowodów, które pozwoliłyby Sądowi ocenić rzetelność oświadczeń o stanie majątkowym jego rodziny. Dotyczy to w szczególności mających podstawowe znaczenie dla oceny aktualnej sytuacji finansowej rodziny podatnika informacji o statusie zawodowym konkubiny i osiąganym przez nią dochodzie, a także jego własnego dochodu osiągniętego w 2006 r. Także w sprzeciwie skarżący ograniczył się wyłącznie do gołosłownych twierdzeń, że przy obecnych kosztach utrzymania nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla rodziny oraz stwierdzenia, że płacąc podatki łoży już na utrzymanie Sądu, a zaskarżone postanowienie jest wadliwe i w związku z tym nie może ponosić konsekwencji tej wadliwości.
Sąd pierwszej instancji nie dał wiary twierdzeniom skarżącego, iż ponosi koszty utrzymania studiującego syna z poprzedniego małżeństwa. Przede wszystkim dlatego, że syn jest dorosły, a na skarżącym nie ciąży, jak sam przyznał, obowiązek alimentacyjny. Zauważył, że deklarowany przez skarżącego dochód za 2005 r. w wysokości 2900 zł miesięcznie przy kosztach utrzymania czteroosobowej rodziny, w tym dwójki małych dzieci, nie pozwoliłby mu na dodatkowy dobrowolny wydatek (utrzymanie syna), tym bardziej że synowi temu umową darowizny z dnia 12 stycznia 2006 r. darował przypadający mu udział we wkładzie mieszkaniowym w lokalu położonym w Ł., wynoszący 26.789 zł. Skarżący nie dokonywałby tych czynności i nie pozbawiałby swojej rodziny środków utrzymania gdyby jego sytuacja finansowa w roku poprzedzającym dokonanie tych czynności, tj. w 2005 r., a także w latach następnych była trudna. Takie działanie byłoby też sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Ale gdyby nawet tak było, to oznaczałoby to, że podatnik osiąga wyższe dochody niż wskazane w oświadczeniu, a to przeczy jego twierdzeniom o niemożności ponoszenia kosztów sądowych. Nie bez znaczenia ma też okoliczność, że prowadzi on działalność gospodarczą, osiąga więc stałe dochody, a wysokość wpisu sądowego wynosząca 100 zł stanowi zaledwie niewielką część dochodu pozostawionego do jego dyspozycji comiesięcznie.
W ocenie WSA, za uwzględnieniem wniosku nie mogą też przemawiać podnoszone przez stronę wadliwości zaskarżonego postanowienia, a także niezgodne z prawem działanie organów podatkowych czy płacenie podatków, przeznaczanych też na utrzymanie Sądu. Okoliczności te w świetle powołanych wyżej przepisów nie stanowią bowiem przesłanki oceny wniosku.
W zażaleniu na powyższe postanowienie podatnik stwierdził, że
WSA właściwie zrelacjonował przebieg korespondencji pomiędzy wnioskodawcą, a Sądem, jednak wyciągnięte wnioski są niewłaściwe. Sąd bowiem posiadł pełną wiedzę o stanie majątkowym, zażądał jednak zaświadczeń, których koszty uzyskania przewyższyłyby ewentualne koszty sądowe. Natomiast ostatnie zarządzenie z dnia 28 marca 2007 r., żądające zaświadczenia bankowego nie zmienia stylu dotychczasowego działania Sądu, który jego zdaniem robi wszystko, aby go zniechęcić do zaskarżenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej. Sąd zażądał, bowiem zaświadczenia z banku nie określając na jaką okoliczność, wobec powyższego żaden z banków nie potrafi takowego zaświadczenia wystawić, jak również kosztów takiegoż. Nadmienił, że oświadczenia złożone przeze niego, są dowodem i jeżeli ich rzetelność budzi wątpliwości to Sąd ma możliwości ich weryfikacji, nie narażając strony na zbędne koszty. Np. dla banków dla określenia wysokości dochodów wystarczająca jest kopia zaświadczenia o wysokości opłaty "Karty podatkowej". Poinformował, że skutkiem opieszałości WSA (np. pismo z dnia 25 lipca 2007 r., zostało wysłane dopiero po 1,5 miesiąca), jego aktualna sytuacja odbiega od podanej we wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.
Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części, albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że zasługuje on bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy wynikające z art. 246 p.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 p.p.s.a.).
Jeśli natomiast w ocenie Sądu informacje w nim zawarte okażą się niewystarczające lub wzbudzą wątpliwości, Sąd może w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Samo pozostawienie tego wezwania bez odpowiedzi przez stronę nie może jednak skutkować odmową przyznania jej prawa pomocy. W takiej bowiem sytuacji obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny zasadności wniosku na podstawie informacji przedstawionych na urzędowym formularzu. Jeśli natomiast w trakcie rozpoznawania wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych okaże się, że informacje przedstawione na urzędowym formularzu są niewystarczające lub budzą wątpliwości sądu, niezbędnym jest wykazanie przyczyn dla których istnieje potrzeba wezwania strony do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów odzwierciedlających stan majątkowy oraz sytuację rodzinną skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. Stanowi to niezbędny element uzasadnienia postanowienia, w którym Sąd odmawia udzielenia prawa pomocy, a więc dokonuje merytorycznej oceny wniosku, stwierdzając brak wykazania przesłanek wynikających z art. 246 p.p.s.a., szczególnie w sytuacji pozostawienia przez stronę wezwania Sądu w trybie art. 255 p.p.s.a. bez odpowiedzi.
Brak wskazania przez Sąd w uzasadnieniu przyczyn zasadności z punktu widzenia wystąpienia przesłanek udzielenia prawa pomocy dodatkowych oświadczeń strony stanowi nie tylko naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a., stosownie do którego Sąd ma obowiązek uzasadniając rozstrzygnięcie wyjaśnić jego podstawę, ale narusza też gwarancję realizacji prawa strony do sądu poprzez uniemożliwienie merytorycznego rozpoznania skargi w związku z niemożliwością jej opłacenia przez skarżącego.
W rozpoznawanej sprawie WSA po otrzymaniu wniosku podatnika o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu wezwał na podstawie art. 255 p.p.s.a. skarżącego do złożenia szeregu dodatkowych oświadczeń i dokumentów odzwierciedlających jego sytuację majątkową oraz stan rodzinny. Strona nie nadesłała jednak żądanych dokumentów. W tej sytuacji Sąd postanowił odmówić przyznania prawa pomocy, nie uzasadniając dlaczego wszystkie żądane dokumenty są mu niezbędne do oceny sytuacji majątkowej strony. Koszty bowiem uzyskania zaświadczeń wymaganych przez WSA w znacznej mierze pochłaniają kwotę 100 zł.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd odmawiając stronie przyznania prawa pomocy nie wyjaśnił także dlaczego uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w kwocie 100 zł plus ewentualnego kosztu skargi kasacyjnej, to jest nie występuje niebezpieczeństwo poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku niezbędnego utrzymania skarżącego oraz jego rodziny. Wskazać należy, że sytuacji gdy koszty sądowe wynoszą 100 zł nie należy wzywać strony do przedstawienia takich dokumentów, koszt uzyskania których czyni praktycznie bezsensowne ubieganie się o prawo pomocy.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.