Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 230/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił B. K., R. K., E. K. i M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonych na urzędowych formularzach PPF oświadczeniach o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżący wskazali jedynie, że "postępowanie zbytnio oraz nieuzasadnienie obciąża ich budżet", nie udzielili żadnych informacji dotyczących posiadanego majątku ani dochodów. Z uwagi na fakt, że oświadczenie wnioskodawców zawarte w formularzach PPF było niepełne bowiem nie została w nim w ogóle wskazana kwota posiadanych na utrzymanie dochodów ani niezbędnych wydatków na utrzymanie rodziny, skarżący zostali zobowiązani do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wskazanie tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej miejsce ich zamieszkania i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego wnioskodawców, wskazanie źródeł swojego utrzymania i udokumentowanie wysokości miesięcznego dochodu posiadanego na utrzymanie; nadesłanie wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych skarżących (osobistych i firmowych) za ostatnie 2 miesiące, wskazanie wszystkich składników majątku wnioskodawców, których wartość przekracza 3 000 euro z podaniem ich wartości, wskazanie czy nieruchomość przy ul. Z.. 46 w L. pozostaje ich własnością ewentualnie wskazania kiedy i za jaką kwotę została ona zbyta, nadesłanie odpisów zeznań podatkowych skarżących za 2013 rok; w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Zakreślony w wezwaniu termin był na prośbę wnioskodawców wydłużony, mimo to do chwili obecnej skarżący nie udzielili żądanych informacji.
W konsekwencji postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 maja 2015 roku odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W terminie prawem przewidzianym skarżący wnieśli sprzeciw, w jego treści wskazując jedynie, iż nie podzielają stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenił, że wnioski skarżących nie zasługiwały na uwzględnienie. Sąd wskazał, bowiem, że skarżący nie przedstawili żadnych informacji, ani dokumentów wskazujących, że ich sytuacja finansowa uniemożliwia im pokrycie kosztów postępowania sądowego. Formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy zawierają jedynie dane osobowo- adresowe poszczególnych skarżących i ich podpisy oraz oświadczenie, że "postępowanie zbytnio oraz nieuzasadnienie obciąża ich budżet". Tym samym wnioskodawcy nie udzielili żadnych informacji dotyczących swojej sytuacji majątkowej, posiadanych na utrzymanie dochodów oraz ponoszonych kosztów utrzymania. Niezbędne informacje dotyczące ich sytuacji rodzinnej oraz możliwości płatniczych nie zostały przedstawione także w odpowiedzi na wystosowane w tym zakresie wezwanie, mimo przedłużenia terminu do jego wykonania.
Tym samym wobec nieudzielenia jakichkolwiek informacji dotyczących sytuacji finansowej skarżących Sąd uznał, że brak było możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny ich sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
- 2. W złożonych na powyższe postanowienie zażaleniach skarżący wnieśli o jego uchylenie i zwolnienie ich z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu.
- 3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie jest bezzasadne. Jak słusznie zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, udzielenie stronie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, winno mieć miejsce w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie skarżący domagają się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym normuje art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem jedynym kryterium, jakie winno być brane pod uwagę przy ocenie takiego wniosku, winna być rzeczywista sytuacja majątkowa strony. Redakcja art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazuje też jednoznacznie, że ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże". W świetle powyższego strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna nie tylko podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym, ale również zaprezentować we własnym zakresie lub na żądanie Sądu dowody potwierdzające takie twierdzenie.
Odmawiając uwzględnienia żądania Wojewódzki Sąd Administracyjny argumentował, że skarżący nie przedstawili żadnych informacji oraz dokumentów wskazujących, że ich sytuacja majątkowa uniemożliwia im pokrycie kosztów sądowych. Z tym stanowiskiem należy się zgodzić. Jak już wyżej zaznaczono, to wnioskodawca winien wykazać, że stan majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych. Należy również zauważyć, że skarżący zasadnie zostali zobowiązani do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów. Skarżący jednak nie wypełnili w pełni kierowanych do nich wezwań mimo przedłużenia terminu do udzielenia informacji oraz nadesłania dokumentacji. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla również, że do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Należy zatem przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że bierność skarżących w zakresie wyjaśnienia ich sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwiła pełną ocenę tej sytuacji. W tym stanie rzeczy nie można zatem ponad wszelką wątpliwość uznać, że skarżący wykazali, iż spełniają warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.