Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 178/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił F. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.
Skarżącą pismem z dnia 18 kwietnia 2013. wniosła, z zachowaniem terminu, skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 stycznia 2013 r. Skarżącą wezwano dnia 23 kwietnia 2013 r., na mocy zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z tej samej daty, do uiszczenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia ww. pisma, wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 17.012 zł, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej.
Skarżąca, w odpowiedzi na powyższe wezwanie, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, składając dnia 3 maja 2013 r. formularz PPr., w którym wskazała, że wartość jej aktywów wynosi 26.578.308,95 zł, aktywów trwałych 24.531.162,54 zł, zaś zysk za 2012r. - 306.641,97 zł. Skarżąca posiada 12 rachunków bankowych, których salda bez wskazania konkretnych kwot wynoszą od "niskich dwucyfrowych" do "wysokich pięciocyfrowych", zaś obroty na rachunkach kształtują od "niskich trzycyfrowych" do "sześciocyfrowych". Jedynie w odniesieniu do dwóch, z rachunków bankowych w I. S.A., Skarżąca wskazała, że średniomiesięczne wpływy wyniosły od 9 stycznia do 9 kwietnia 2013 r. 211.061,55 zł (rachunek nr [numer rachunku zakryty]) oraz 54.333,33 zł (rachunek nr [numer rachunku zakryty]). Z informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego sporządzonego na dzień 31 grudnia 2012 r. wynika, że uzyskany w 2012 r. dochód Skarżąca przeznaczyła na pokrycie straty z 2008r. – nie może więc go przeznaczyć na wpis stosunkowy od skargi kasacyjnej.
Natomiast dochód z lat poprzednich w zasadniczej części przeznaczono na działalność statutową, określoną w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 lutego 1992r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2011r. Nr 74, poz. 397, ze zm., zwana dalej "u.p.d.o.p."). W ocenie Skarżącej dokonując oceny jej sytuacji majątkowej, pod kątem możliwości poniesienia kosztów sądowych, nie uwzględnia się środków przeznaczonych na działalność statutową, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.d.p. Mając na względzie wykładnię systemową i funkcjonalną art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") należy przyjąć, że mimo, iż Skarżącą posiada określone środki majątkowe (nieruchomości) i finansowe, nie są one dostateczne na poniesienie kosztów sądowych w zakresie wpisu stosunkowego od skargi kasacyjnej. Majątek Skarżącej jest przeznaczony i wykorzystywany na cele statutowe wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.p., więc nie może i nie powinien być przeznaczony na poczet ww. wpisu.
W motywach zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że jego zdaniem, powoływany przez Skarżącą art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.p. nie jest lex specialis w stosunku do art. 239 p.p.s.a. i nie ma znaczenia w zakresie ponoszenia przez fundację kosztów sądowych, związanych z udziałem w postępowaniu sadowym. Skarżąca wyciąga zbyt daleko idące wnioski z treści przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.p., który – zdaniem Sądu - jest wyrazem woli ustawodawcy, aby ten z podatników, który wydatkuje przychody na cele statutowe, wskazane jednocześnie w ww. przepisie, mógł korzystać ze zwolnienia od p.d.p. – w części przeznaczonej na te cele. Każda fundacja może zatem w sposób swobodny dysponować swoimi środkami, zaś przewidziana przez ustawodawcę możliwość skorzystania ze zwolnienia podatkowego, na mocy ww. przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.p., po spełnieniu określonych przesłanek, nie może przysłaniać innych powinności, które wynikają z odrębnych niż prawo podatkowe przepisów, ustanowionych przez ustawodawcę, a wiążących z dochodzeniem swoich praw w sądzie.
Prawo do skorzystania ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w ww. przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.d.p., nie oznacza konieczności wydatkowania środków tylko i wyłącznie na cele statutowe, z wyłączeniem innych przewidzianych w odrębnych gałęziach prawa, np. kosztów sądowych.
W zażaleniu z dnia 18 czerwca 2013 r. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie następujących przepisów:
- 1) art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., tj. błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe jego zastosowanie poprzez przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie Skarżącej częściowego prawa pomocy;
- 2) art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, tj. brak jasnego i wystarczającego do oceny i kontroli toku rozumowania Sądu, którym kierował się przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia, uzasadnienia rozstrzygnięcia, zwłaszcza brak właściwego odniesienia się w uzasadnieniu do dokumentów i oświadczeń przedstawionych przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz brak przedstawienia ich analizy, z której wynikałoby, dlaczego w ocenie Sądu sytuacja majątkowa Skarżącej przedstawiona w jej oświadczeniach i przestawionych przez nią dokumentach pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych w pełnym wymiarze i tym samym uzasadnia odmowę przyznania częściowego prawa pomocy;
- 3) art. 255 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i niewezwanie Skarżącej do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, z których wynikałoby, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w pełnym wymiarze bez uszczerbku dla wykonywania jej działalności statutowej, podczas gdy wezwanie takie mogło być konieczne.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie jest niezasadne.
Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Przez pojęcie "środki" należy rozumieć zarówno środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, wartość środków trwałych, a także wysokość kapitału zakładowego. Spełnienie przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wskazania okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają poniesienie kosztów sądowych, a przyznanie prawa pomocy na podstawie przytoczonego przepisu, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2011 r. s. 736-737).
Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 17.012 zł. Słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, że analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPr pozwala stwierdzić, że Fundacja posiada środki majątkowe – nieruchomości, środki finansowe, a także osiąga dochody, które może przeznaczyć na pokrycie wpisu sądowego. W tym miejscu zauważyć bowiem należy, że stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., oceniając wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy, Sąd bierze pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach (por. M. Grzymisławska-Cybulska, Zakresy podmiotowy i przedmiotowy wniosku o przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2007, nr 1, s. 38).
Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z uwagi na powyższe, w niniejszej sprawie szczególnie istotne dla oceny zdolności spółki do ponoszenia obciążeń jest osiąganie przez spółkę przychodów i dysponowanie nieruchomościami, co nie tylko nie zostało przez spółkę zakwestionowane w zażaleniu, lecz nawet okoliczność ta została potwierdzona.
Podkreślić także należy, że regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie, do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Słusznie zatem oceniając zasadność wniosku Skarżącej Sąd zwrócił uwagę, że żaden przepis ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje zwolnienia Fundacji z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Nie jest także takim szczególnym przepisem wskazywany przez Skarżącą art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.p., zgodnie z którym wolne od podatku są dochody podatników, z zastrzeżeniem ust. 1c, których celem statutowym jest działalność naukowa, naukowo-techniczna, oświatowa, w tym również polegająca na kształceniu studentów, kulturalna, w zakresie kultury fizycznej i sportu, ochrony środowiska, wspierania inicjatyw społecznych na rzecz budowy dróg i sieci telekomunikacyjnej na wsi oraz zaopatrzenia wsi w wodę, dobroczynności, ochrony zdrowia i pomocy społecznej, rehabilitacji zawodowej i społecznej inwalidów oraz kultu religijnego - w części przeznaczonej na te cele.
Pamiętać bowiem należy, że zwolnienie zawarte w tym przepisie stanowi odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania. Dlatego normę zawartą w tym przepisie należy interpretować ściśle. Nie jest zatem możliwe (jak chce Skarżąca) dokonywanie wykładni rozszerzającej tego przepisu, a już w szczególności przenoszenie zwolnienia podatkowego przyznanego przez ustawodawcę na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych na grunt niepodatkowej ustawy.
Zwrócić także należy uwagę, że ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jeżeli podane przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie zostały przez nią należycie uzasadnione lub uprawdopodobnione, to sąd (bądź referendarz sądowy) na mocy art. 255 p.p.s.a. "może" wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego. Kluczowe w tym przepisie jest to, że sąd może wezwać stronę o dołączenie dodatkowych dokumentów, czy tez złożenie oświadczeń, jeśli poweźmie wątpliwości co do sytuacji majątkowej Wnioskodawcy. Trudno zatem czynić Sądowi pierwszej instancji zarzut naruszenia art. 255 p.p.s.a., skoro Sąd ten oceniając sytuację Skarżącej pod kątem przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uznał za wystarczający materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy.
Na koniec tych rozważań wskazać trzeba, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - prawidłowe i zgodne z art. 141 § 4 p.p.s.a.; Sąd dostatecznie bowiem wyjaśnił powody dla których uznał, że Skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Tym samym za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 246 § 2 pkt 2, art. 255 oraz art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a.
Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji