Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 listopada 2007 r., sygn. VIII SA/Wa 545/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 17 sierpnia 2007 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu.
Uzasadniając zaskarżone postanowienie podano, że skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) w uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że od dnia 14 września 2006 r. jest zarejestrowany jako bezrobotny z prawem do zasiłku w kwocie 571 zł netto i jest to jedyne źródło jego dochodu. Wskazał również, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z nim dwie córki, przy czym na córkę B. płaci alimenty w wysokości 500 zł. Jako posiadany majątek wymienił dwie działki o powierzchni 5.000 m² oraz oszczędności w kwocie 190 zł.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 4 października 2007 r. do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, skarżący nadesłał oświadczenie wyjaśniając, że w ciągu ostatnich dwóch lat zbył zabudowaną nieruchomość w G. za cenę 53.000 zł oraz samochód osobowy BMW za cenę 32.000 zł, a za uzyskane pieniądze nabył samochód marki Chrysler Voyager za kwotę 23.000 zł, którego własność przeniósł następnie na żonę. Wyjaśnił również, że utrzymanie trzyosobowej rodziny rocznie kosztuje 18.000 zł. Poza tym wnioskodawca wskazał, że spłaca kredyty zaciągnięte przez żonę i teściową, przeznaczone na spłatę długów związanych z prowadzeniem przez niego stacji paliw, a także kredyty zaciągnięte na jego rzecz przez matkę. Pozostałą kwotę 14.600 zł przeznaczył na uruchomienie działalności gospodarczej żony, z której nie czerpie żadnych zysków. Działalność ta (kwiaciarnia) rozpoczęta została w sierpniu 2006 r., natomiast w październiku 2006 r. skarżący wraz z żoną ustanowili rozdzielność majątkową.
W sierpniu 2007 r. jego żona złożyła pozew o rozwód. Wg złożonego oświadczenia, skarżący aktualnie mieszka w lokalu socjalnym razem z matką utrzymującą się z emerytury w wysokości 800 zł, natomiast do czerwca 2007 r. wynajmował lokal przy ul. [...]. Ponadto, wnioskodawca nadesłał kserokopie zeznania podatkowego PIT - 36, wg którego w 2006 r. osiągnął dochód brutto w wysokości 20.037,74 zł, kserokopie rachunków za gaz, czynsz za mieszkanie, TV - wystawionych na nazwisko matki, dowody wpłaty za luty, wrzesień i październik 2007 r. kwoty 400 zł na rzecz żony, harmonogram spłat kredytu zaciągniętego w styczniu 2006 r., kserokopię umowy najmu lokalu mieszkalnego, kserokopię rachunków za telefon, energię i wodę wystawionych na nazwisko wynajmującego oraz rachunków za telefon za okresy od kwietnia do czerwca 2007 r. na nazwisko skarżącego. Nadesłano również umowę zlecenia z pełnomocnikiem (zgodnie z którą w przypadku zapadnięcia wyroku korzystnego dla zleceniodawcy, zleceniobiorca otrzyma wynagrodzenie wg stawek prawem przewidzianych, natomiast w przypadku zapadnięcia wyroku niekorzystnego, z uwagi na sytuację materialną zleceniodawcy - w wysokości 100 zł), a także nadesłano wyciągi z rachunków bankowych potwierdzające m.in., że w dniu 7 lipca 2007 r. II Urząd Skarbowy w R. zwrócił skarżącemu nadpłatę podatku w kwocie 4.400 zł.
Postanowieniem z dnia 23 października 2007 r. Referendarz Sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł sprzeciw od w.w. postanowienia referendarza podnosząc, że błędne jest stanowisko Sądu, jakoby stosunki skarżącego z żoną były poprawne, na okoliczność czego przedstawił wniosek o zaprzeczenie ojcostwa córki K., pozew o rozwód bez orzekania o winie oraz pozew o zwrot przedmiotu darowizny - samochodu osobowego. Nadto wskazał, że uzyskana przezeń kwota ze sprzedaży nieruchomości oraz samochodu, poza zakupem nowego samochodu i wkładem w działalność gospodarczą żony, przeznaczona została na bieżące potrzeby związane z utrzymaniem trzyosobowej rodziny oraz wynajem lokalu, co w stosunku rocznym daje sumę około 30.000 zł. Wnioskodawca potwierdził, że był zamożną osobą i na przestrzeni lat 2006 i 2007 wydawał więcej niż zarabiał, dlatego też jego rezerwa finansowa (powstała ze sprzedaży działki) stopniała tak, że obecnie nie posiada środków pieniężnych i zamieszkuje w mieszkaniu socjalnym wraz z matką.
Odmawiając przyznania prawa pomocy, Sąd I instancji powołał jako podstawę prawną art. 246 § 1 pkt 2, art. 260, art. 243 § 1, art. 245 i art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze z.; w skrócie: P.p.s.a.) Porównując uzyskane przez skarżącego dochody z jego wydatkami, Sąd I instancji doszedł do wniosku, że w minionym roku poniósł on wydatki w łącznej kwocie 32.400 zł, więc w dalszym ciągu z kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości oraz samochodu pozostaje mu 15.000 zł. Oceniając sytuację majątkową skarżącego Sąd stwierdził, że jakkolwiek obecnie jest on osobą bezrobotną, to dysponuje pewnymi zasobami pieniężnymi, które pozwalają na uiszczenie wpisu. Został zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 14 września 2006 r., jednakże do czerwca 2007 r. wynajmował lokal mieszkalny i ponosił znaczne koszty – około 1.000 zł miesięcznie, jednocześnie był zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz córki z pierwszego małżeństwa oraz przekazał w drodze darowizny na rzecz żony samochód osobowy wartości 23.000 zł oraz kwotę 14.000 na rozpoczęcie działalności gospodarczej, co pozwala stwierdzić, że na bieżące wydatki skarżący wydawał więcej niż wynosiły jego dochody (571 zł zasiłku dla bezrobotnych).
Nadto, niezależnie od środków finansowych uzyskanych z tytułu sprzedaży nieruchomości oraz samochodu, w 2006 r. skarżący osiągnął dochód z prowadzonej wówczas działalność gospodarczej w kwocie około 20.000 zł i jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 5.000 m², a w lipcu 2007 r. otrzymał zwrot nadpłaconego podatku w kwocie 4.400 zł. Obecnie również nie ponosi samodzielnie kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego, gdyż zamieszkuje wspólnie z matką. Odnosząc się natomiast do kwestii obowiązku spłaty przez skarżącego zaciągniętych wcześniej kredytów, Sąd stwierdził, że wszelkie zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa przed koniecznością ponoszenia kosztów sądowych.
Zdaniem WSA, skarżący dysponuje wystarczającymi zasobami pieniężnym na opłacenie wpisu, a oceny tej nie zmienia fakt, że obecnie znajduje się on w niekorzystnej sytuacji osobistej, nie mogąc liczyć na wsparcie żony. Jakkolwiek uzyskane przezeń fundusze były systematycznie wydatkowane, to dokonując zsumowania wydatków i przychodów w minionym roku stwierdzić należy, że kwota ta nie została spożytkowana w całości.
Od postanowienia WSA w Warszawie skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) złożył zażalenie, skierowane do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie przedmiotowego postanowienia i przyznanie prawa pomocy.
Uzasadniając zażalenie podano, że skarżący wykazał, iż w przypadku poniesienia kosztów postępowania, poniesie uszczerbek, o którym stanowi przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sytuacja skarżącego w trakcie orzekania ciągle się zmienia – w dniu 8 października 2007 r. utracił prawo do zasiłku, na dowód czego przedłożył decyzję Starosty R. Nadto podniesiono, że Sąd nie uwzględnił w wyliczeniu rat kredytów, które spłacał skarżący i w związku z tym upadają twierdzenia Sądu, iż skarżącemu pozostało 15.000 zł. Podzielono pogląd, że zobowiązania prywatne nie mają pierwszeństwa przed publicznoprawnymi, jednakże sprawa do Sądu trafiła późno. Do dnia wniesienia skargi strona poniosła koszty związane kredytami. Raty kredytu wynoszą 900 zł miesięcznie, co daje kwotę 10.800 zł rocznie.
Sąd I instancji nie uwzględnił rat kredytów już spłaconych, a zaciągniętych na mamę skarżącego, których raty wynosiły 299,63 zł i 241,55 zł miesięcznie, co daje łącznie 6.500 zł rocznie. Wskazano również, że działki o powierzchni 5.000 m² zostały zajęte przez Urząd Skarbowy, więc ich wartość jest równa zeru. Wyjaśniono i udokumentowano, że skarżący jest bezrobotny, gdyż w związku z długotrwałym wykonywaniem swojego zawodu – kierowcy samochodów ciężarowych – "ma schorowane plecy" i nie może tymczasowo pracować jako kierowca.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wg powołanego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona w złożonym wniosku z dnia 11 września 2007 r., w oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu z dnia 15 października 2007 r. oraz w sprzeciwie z dnia 1 listopada 2007 r. w wystarczającym stopniu wykazała, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie może bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny ponieść pełnych kosztów sądowych. Nadto, oceniając sytuację finansową strony należy również uwzględnić, że od czasu wydania postanowienia WSA w Warszawie z dnia 20 listopada 2007 r. uległa ona dodatkowo pogorszeniu na skutek utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 8 października 2007 r. W rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń, jednakże w sposób nieprawidłowy ocenił możliwości płatnicze strony.
Sąd I instancji nie uwzględnił bowiem kosztów spłaty kredytów zaciągniętych na rzecz skarżącego przez jego matkę, żonę i teściową, chociaż na udowodnienie tychże okoliczności skarżący przedłożył dowody wpłaty po 400 zł za miesiące od kwietnia do czerwca 2007 r. na rzecz żony oraz harmonogram spłat kredytu zaciągniętego w styczniu 2006 r. Odnosząc się do kwestii obowiązku spłaty zaciągniętych wcześniej kredytów, Sąd I instancji podał, że wszelkie zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa przed koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Jednakże Sąd ten nie wziął pod uwagę, że kredyty te zostały zaciągnięte zanim skarga została wniesiona do Sądu, oraz że częściowo zostały już spłacone, tak więc kwoty tychże spłaconych kredytów przy ocenie aktualnej sytuacji majątkowej strony należało uwzględnić. Oceniając możliwości płatnicze skarżącego, Sąd I instancji podkreślił również, że jest on właścicielem dwóch działek o łącznej powierzchni 5.000 m².
Tymczasem, jak wskazuje strona we wniesionym zażaleniu, działki te zostały zajęte przez urząd skarbowy w celu zabezpieczenia wykonania decyzji, więc obecnie nie mogą być one zaliczane do majątku strony po stronie aktywów. Nadto dokonując wyliczeń (w wyniku których Sąd I instancji doszedł do wniosku, że skarżący posiada jeszcze pewne zasoby pieniężne, z których mógłby dokonać wpisu od wniesionej skargi) nie wzięto pod uwagę (prócz wzmiankowanych wyżej kwot przeznaczonych na spłatę kredytów), tego że skarżący od 14 września 2006 r. jest osobą bezrobotną, więc nawet jeśli posiada pewną niewielką rezerwę finansową, to w pierwszym rzędzie winna ona służyć na zabezpieczenie dalszego utrzymania skarżącego oraz jego rodziny. Biorąc więc pod uwagę, że skarżący utracił również prawo do zasiłku, a podjęcie przez niego pracy jest obecnie mało prawdopodobne, gdyż w związku z długotrwałym wykonywaniem zawodu kierowcy samochodów ciężarowych cierpi on na schorzenie kręgosłupa, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że poniesienie pełnych kosztów postępowania mogłoby spowodować uszczerbek w utrzymaniu skarżącego i jego rodziny.
Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.