Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1234/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił R. W. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Skarżący wywiódł skargę na postanowienie Ministra Finansów. Następnie zarządzeniami z dnia 26 czerwca 2014 r. Przewodnicząca Wydziału VII WSA w Warszawie wezwała Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 złotych oraz do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie 1 egzemplarza odpisu skargi poświadczonego za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanego w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi.
W dniu 14 lipca 2014 r. wpłynął do Sądu wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wnioskodawca nadesłał formularz wniosku obowiązujący w sądach powszechnych w sprawach cywilnych.
Postanowieniem z dnia 23 października 2014 r. Sąd odrzucił skargę ze względu nieuzupełnienie przez Skarżącego w ustawowym terminie braków formalnych skargi poprzez nadesłanie odpisu skargi.
Postanowieniem z dnia 3 lutego 2015 r. starszy referendarz sądowy przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W lutym 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała, że pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego został wyznaczony adwokat S. P. - P. Ustanowiona pełnomocnik skarżącego wywiodła do Sądu I instancji wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Argumentowała w nim, że została pełnomocnikiem skarżącego już po postanowieniu Sądu I instancji o odrzuceniu skargi, w związku z czym w okresie kiedy wezwano Skarżącego do uzupełnienia braków formalnych nie miała możliwości zapoznania się z aktami sprawy.
W uzasadnieniu wspomnianego na wstępie postanowienia Sąd I instancji uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi stanowi de facto wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Dalej Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 86 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu, w sprawie nie można było uznać, że Skarżący nie dokonał w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Zdaniem Sądu zachowanie strony nosi znamiona winy polegającej na niedbalstwie. Za okoliczność stwierdzającą brak winy strony nie mogło zostać zdaniem Sądu I instancji uznane złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Etap postępowania sądowego dotyczący uzupełnienia braków formalnych skargi nie jest w jakikolwiek sposób powiązany z koniecznością działania strony poprzez profesjonalnego pełnomocnika.
Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi zostało doręczone stronie skutecznie, zaś złożenie przez Skarżącego w zakreślonym wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu pozostaje bez wpływu na obowiązek zachowania przez stronę szczególnej staranności.
Od powyższego rozstrzygnięcia wywiedzione zostało zażalenie, w którym wniesiono o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu wg norm przepisanych. Pełnomocnik zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a.") poprzez nieuzasadnioną odmowę przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu podniosła, że po pierwsze nieuzupełnienie skargi w terminie nie było przejawem niedbalstwa czy braku należytej staranności.
W ocenie pełnomocnika Skarżący nie zrozumiał wezwania i jego skutków, a więc wykazał, że aby bronić swoich praw potrzebuje pełnomocnika z urzędu. Ponadto, pełnomocnik zwróciła uwagę na sprzeczność w orzeczeniach WSA w Warszawie, która przejawia się tym, że z jednej strony Sąd I instancji odrzuca skargę ze względów formalnych, a następnie wyznacza dla zakończonej sprawy pełnomocnika z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważa co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 2) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 3) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 4) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych.
Spośród wskazanych przesłanek przywrócenia terminu Sąd I instancji zakwestionował jedynie uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Zdaniem Sądu I instancji, argumentacja podniesiona we wniosku o przywrócenie terminu nie stanowi uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi przez Skarżącego, na którym ciążył obowiązek dokonania czynności procesowej (uzupełnienia braków formalnych skargi).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wskazanych przez pełnomocnika skarżącego okoliczności mających uprawdopodabniać brak winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi była prawidłowa. Z treści art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. wynika, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oznacza to, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależnione jest od kryterium braku winy. To strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej.
Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności. Literatura i orzecznictwo do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności z uwagi na różnorodność zjawisk życiowych zalicza przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.
W świetle powyższego nie można podzielić poglądu zaprezentowanego przez pełnomocnika, że Skarżącego nie obciąża wina za niedokonanie czynności procesowej jaką jest uzupełnienie braków formalnych skargi. Nie można zgodzić się z poglądem, że nadesłanie odpisu skargi własnoręcznie podpisanej przez Skarżącego jest czynnością, która po pierwsze wymaga udziału profesjonalnego pełnomocnika, po drugie, że w sprawie zaistniała sytuacja, przy której nawet przy zachowaniu najwyższej staranności nie możliwe byłoby dokonanie czynności uzupełnienia braków formalnych skargi, a tylko w takiej okoliczności można mówić o braku winy. Z tego względu rozstrzygnięcie Sądu I instancji należało uznać za prawidłowe.
Rozstrzygnięcia co do wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu zapadają natomiast na podstawie art. 250 p.p.s.a. i łączących się z tą podstawą prawną stosownych aktów wykonawczych dotyczących wynagrodzeń poszczególnych grup zawodowych profesjonalnych pełnomocników. Wynagrodzenie takie przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 -261 p.p.s.a. po złożeniu przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika stosownego oświadczenia.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.