Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2189/14 odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 2 czerwca 2014 r. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej stwierdzającej wygaśnięcie decyzji ustalającej wysokość karty podatkowej za 2011 r.
Ze stanu sprawy przedstawionego w uzasadnieniu postanowienia przez Sąd pierwszej instancji wynika, że skarżący zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika, z uwagi na konieczność reprezentowania go na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W uzasadnieniu wniosku poinformował o zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym ½ wynagrodzenia za pracę, które aktualnie wynosi 2.458 zł. Podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z niepracującą żoną i dwiema córkami. Do majątku zaliczył obciążone hipoteką mieszkanie (współwłasność). Przedłożył nadto zestawienie wydatków, wśród których wymienił kredyt i pożyczkę (999,71 zł), opłaty za: mieszkanie (713,60 zł), media (150 zł), przedszkole (1.350 zł).
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący wniósł o uwzględnienie w niniejszej sprawie informacji złożonych do sprawy III SA/Wa 1492/16, tj.: zaświadczenia o wynagrodzeniu, dokumentów obrazujących wydatki, wyciągów bankowych, zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Wyjaśnił, że wpłaty gotówkowe na konto pochodziły z wynagrodzenia za pracę. Były to środki wcześniej z niego wypłacone celem nieprzetrzymywania wszystkich środków na rachunku bankowym. Skarżący poinformował, że w sprawach III SA/Wa 162 i 2189/14 wynagrodzenie doradcy podatkowego zostało zminimalizowane tylko do sporządzenia skargi kasacyjnej.
Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 28 lipca 2016 r., odmówił przyznania wnioskowanego prawa, ponieważ skarżący złożył już w sprawie skargę kasacyjną od wyroku oddalającego jego skargę, którą sporządził w jego imieniu profesjonalny pełnomocnik. Uznał też, że w rozprawie przed NSA skarżący może sam brać udział i nie ma potrzeby udzielania zastępstwa procesowego.
Po rozpatrzeniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił podatnikowi przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd wyjaśnił, że jeżeli skarżący, opierając skargę kasacyjną na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, nie wskazał już w skardze kasacyjnej, które przepisy ustawy procesowej zostały naruszone przez Sąd pierwszej instancji, to wskazanie ich dopiero na rozprawie nie może być uznane za skuteczne. Dodał, że związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej nie stoi na przeszkodzie, aby Sąd ten uwzględnił wspomnianą skargę w ramach powołanej podstawy, ale z odmiennym uzasadnieniem.
Sąd zauważył, że w rozprawie przed NSA, skarżący, wobec sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, może sam brać udział i nie ma potrzeby korzystania przez niego z zastępstwa procesowego. Odnosząc się do zastrzeżeń skarżącego, co do zabezpieczenia jego praw Sąd wskazał, że w piśmiennictwie przyjmuje się, że nawet art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej: p.p.s.a. nie jest sprzeczny z art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Z powołanego przepisu konwencji wynika prawo strony do wniesienia skutecznego środka odwoławczego, lecz prawa tego nie przekreśla przymus adwokacki.
W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, iż nie ma konieczności, aby Skarb Państwa ponosił za skarżącego koszty (dodatkowego) pełnomocnika ustanowionego z urzędu i udziału tego pełnomocnika w dalszym postępowaniu.
Od przedstawionego wyżej postanowienia strona wniosła zażalenie i zaskarżyła je w całości i wniosła o jego zmianę w całości. Wskazała w nim, że jest konieczna na rozprawie obecność zawodowego pełnomocnika bowiem tylko on może przytoczyć nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych, udzielać odpowiedzi na pytania Sądu, reagować na wnioski pełnomocnika organu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie okazało się zasadne aczkolwiek z innych powodów niż w nim wskazanych.
Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 p.p.s.a. - wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek, czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Jak już wyżej wskazano to Wojewódzki Sąd zobowiązany był dokonać oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy na podstawie przedstawionych dokumentów i akt sprawy. Ocena ta powinna być przeprowadzona wyłączenie pod kątem przesłanek przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia postanowienia Sąd pierwszej instancji wynika, że Sąd ten nie sprostał temu obowiązkowi. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że Sąd pierwszej instancji w ogóle nie odniósł się do przedstawionych w formularzu o przyznanie prawa pomocy danych rodzinnych i majątkowych skarżącego. W swoim rozstrzygnięciu odwołał się jedynie do związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej, a w związku z tym braku konieczności uczestniczenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Oczywistym jest, że zgodnie z art. 107 p.p.s.a. nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Jednakże jeżeli skarżący chce by taki pełnomocnik uczestniczył na rozprawie ma do tego prawo bowiem ustawodawca pozostawił mu taką możliwość. Dlatego też zasadnie wniósł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie doradcy podatkowego, a Sąd pierwszej instancji powinien taki wniosek rozpoznać pod kątem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.