Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 264/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił W. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że wraz ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego, złożył również wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Następnie we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu (PPF), skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na formularzu podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości 2.560 zł miesięcznie.
Ponadto jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2 (1/2 udziału). Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki: czynsz za mieszkanie- 430 zł, opłata za telefon - 55 zł, prąd - 80 zł, Vectra - 55 zł, zakup lekarstw 100 zł, alimenty na żonę w wysokości 600 zł miesięcznie oraz na zakup żywności 600 zł. Na wezwanie skarżący przedstawił: potwierdzenie zapłaty za czynsz w wysokości ok. 430 zł za miesiąc, zaświadczenie lekarskie o konieczności przyjmowania na stałe leków, oświadczenie, że pracuje na umowę zlecenie w Agencji [...] Sp. z o.o. w wymiarze 16 godz. miesięcznie, potwierdzenie zapłaty za śmieci za 2 osoby w wysokości 29,20 zł za dwa miesiące, odpis pisma przewodniego z Sądu Rejonowego w Olsztynie w sprawie doręczenia wyroku z uzasadnieniem z dnia 13 marca 2014 r., kserokopię faktury za prąd za okres od 07.02.2015 r. - 13.04.2015 r. na kwotę 146,81 zł, cztery kserokopie faktur za telefon na kwoty od 50,41 zł do 59,10 zł, cztery kserokopie faktur opłat za Vectrę na kwoty 55 zł każda, kserokopię odpisu protokołu rozprawy z dnia 15.02.2015 r. w przedmiocie zawarcia ugody pomiędzy skarżącym a małżonką I. Z., w kwestii ustalenia wysokości alimentów na kwotę 600 zł, kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 15.02.2015 r. o umorzeniu postępowania w sprawie o alimenty.
Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2015 r. referendarz sądowy w WSA w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Od powyższego orzeczenia wywiedziony został sprzeciw.
W uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 264/14 Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności co do swojej sytuacji materialnej i rodzinnej. W rezultacie zdaniem Sądu I instancji skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych.
Skarżący wywiódł zażalenie od powyższego postanowienia i wniósł w nim o ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie na jego rzecz prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego oraz zwolnienia go od kosztów sądowych. Postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących jego sytuacji majątkowej. W uzasadnieniu podał, że w wyniku wezwania przez Sąd I instancji, przedłożył żądane dokumenty. Podkreślił, że dokumenty te zostały przygotowane przez biuro rachunkowe. Dalej podniósł, iż w chwili obecnej jedynym źródłem utrzymania jest jego emerytura. Ponadto podkreślił, że prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważa co następuje:
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 i następnych p.p.s.a. stanowi gwarancję konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia ten dostęp. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę w treści tego przepisu sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd administracyjny prawa pomocy jest obligatoryjne, gdy skarżący wykaże brak środków na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
O przyznaniu prawa pomocy na podstawie powyższego przepisu decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty postępowania miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Z tego względu istotne znaczenie ma zawsze przeprowadzenie wyczerpującej analizy sytuacji materialnej wnioskującego o udzielenie prawa pomocy i pełne wyjaśnienie, czy przedstawione przez niego okoliczności mogą stanowić przeszkodę w poniesieniu przez niego kosztów postępowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnięcie Sądu I instancji było prawidłowe. Należy zwrócić uwagę, że skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 2.560 zł, natomiast łączna suma miesięcznych wydatków wynosi 1 935 zł. Co oznacza, iż do dyspozycji skarżącego pozostaje 625 zł. W rezultacie nie można uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym bardziej, że wpis od skargi wynosi zaledwie 100 zł. Natomiast odnosząc się do kwestii pełnomocnika, to również należy uznać, że skarżący jest w stanie zaoszczędzić odpowiednią kwotę. W takiej sytuacji przyznanie prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.