Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (sygn. akt I SA/Gd 371/15) odmówił H. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 22 grudnia 2014 r. w przedmiocie uchylenia terminu do wniesienia zażalenia.
Wpis w niniejszej sprawie wynosi 100 zł.
Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że skarżąca zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł) oraz ustanowienie adwokata. Do wniosku skarżąca dołączyła: odpis zawiadomienia z 1 października 2014 r. o zajęciu emerytury do kwoty 12.109,61 zł, wyciąg z rachunku bankowego za luty 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 36,64 zł, odpis postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 marca 2015 r., którym przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym, odpis zaświadczenia lekarskiego z 21 sierpnia 2014 r. o stanie zdrowia skarżącej.
Postanowieniem z 20 maja 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.
Sąd pierwszej instancji po rozpoznaniu sprzeciwu od powyższego postanowienia uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie.
Wyjaśnił, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, poza mieszkaniem o powierzchni około 45 m² oraz samochodem osobowym, nie posiada innego majątku, utrzymuje się z emerytury, wynosi 1.189,08 zł netto miesięcznie, do podstawowych kosztów swojego utrzymania zaliczyła wydatki na odpłatne leczenie (przy czym nie wskazała ich kwoty). Przedmiotowe oświadczenie okazało się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych skarżącej. Z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącą, jej małżonka oraz syna w sprawach, toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, wynika, iż pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem i synem pod jednym adresem.
W związku z powyższym, zarządzeniem z 13 kwietnia 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a., skarżąca została wezwana do przedłożenia obrazujących jej sytuację majątkową dokumentów.
Skarżąca nie wykonała nałożonego na nią obowiązku.
W tak ustalonym stanie Sąd stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy, gdyż nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. Zatem dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jej sytuacji finansowej i rodzinnej jest wciąż niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności.
Reasumując, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania, gdyż wciąż nie sposób ustalić, jaką faktycznie kwotą dysponuje skarżąca (po uwzględnieniu ponoszonych przez nią wydatków), a w konsekwencji ocenić, czy jest ona w stanie, a jeśli tak, to w jakiej części, ponieść koszty niniejszego postępowania.
Skarżąca wniosła zażalenie na opisane powyżej postanowienie, w którym domagała się jego zmiany.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zasadnie bowiem Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżąca nie spełniła warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały jedynie opisane i to tylko częściowo, ale nie zostały wykazane. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować.
Jak wynika z akt sprawy skarżąca zdecydowanie unikała przedstawienia dokumentów potwierdzających jej oświadczenia zawarte w formularzach, mimo że WSA żądał konkretnych danych. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Tym bardziej, że na podstawie samego wniosku nie można mówić o możliwości poczynienia jednoznacznych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji.
Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy.
W sytuacji gdy zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Sąd drugiej instancji, mają do dyspozycji jedynie oświadczenie skarżącej i wybiórczo przez nią nadesłane dokumenty, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości szerszej oceny sytuacji strony niż dokonał tego Wojewódzki Sąd Administracyjny, bowiem treść zażalenia nie zawiera żadnych nowych informacji i również na tym etapie skarżąca nie przedstawiła dodatkowych dokumentów. Z wyżej przedstawionych okoliczności wynika zresztą szereg wątpliwości, które uniemożliwiają pozytywne rozpatrzenie wniosku. Przykładowo z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącą oraz jej małżonka w sprawach, toczących się przed Sądem pierwszej instancji, wynika, że pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem i synem pod jednym adresem.
Reasumując, należy ocenić, że trafnie WSA uznał, że bierność skarżącej w zakresie dokładnego i - co ważne - wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji uniemożliwiła pełną jej ocenę. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia WSA, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych.
Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.