Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił M.J. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 maja 2010 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. Sąd rozpoznawał wniosek w następstwie wniesienia przez skarżącego sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego WSA we Wrocławiu z dnia 30 sierpnia 2010 r.
W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, skarżący podał, iż "nie jest obecnie w stanie ponieść wskazanych kosztów". Zgodnie z treścią wniosku, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają ze skarżącym żona i dwie córki. Skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 2.46 ha, uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego w kwocie 250 zł miesięcznie.
W sprzeciwie z dnia 16 września 2010 r. od postanowienia referendarza pełnomocnik skarżącego argumentował, iż koszty związane z utrzymaniem rodziny wynoszą około 2000 zł i są zaspokajane wsparciem (w naturze lub finansowym) uzyskiwanym od rodziny żony skarżącego. Jak podano w sprzeciwie "skarżący zajmował się w latach 2003-2006 transakcjami kupna – sprzedaży mieszkań, jednakże [...] przychód w kwocie 2.859.260,50 (koszty uzyskania wyniosły 1.213616,09 zł) osiągnął w 2006 r., po tej dacie skarżący nie podejmował pracy zarobkowej, utrzymując się przez 4 lata jedynie z oszczędności. Skarżący twierdzi, że zarobione pieniądze w znacznej części zainwestował, niestety inwestycje te okazały się nietrafione. Pozostała kwota została przez skarżącego i jego rodzinę skonsumowana."
Po ponownym rozpoznaniu wniosku WSA we Wrocławiu postanowieniem z dnia 4 października 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji wskazał, że "skarżący [...] nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej i finansowej". Sąd wskazał na sprzeczności zachodzące między treścią wniosków o przyznanie prawa pomocy: wniosku z dnia 20 sierpnia 2010 r. oraz z dnia 30 czerwca 2010 r. (w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 833/10.). W drugim z tych wniosków skarżący wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości, nie osiąga dochodów, podał też inne, niż we wniosku z 20 sierpnia 2010 r., daty urodzenia córek.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż "błąd w dacie urodzenia jednej z córek jest omyłką pisarską, jednak już sprzeczne dane dotyczące dochodów i majątku, z całą pewnością takiego charakteru nie mają". Jak podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Skarżący nie określił także tytułu prawnego do nieruchomości, w której zamieszkuje. Skarżący nie przedstawił żadnych zaświadczeń potwierdzający złożone przez niego oświadczenie co do braku dochodów w latach 2008-2009. Wobec faktu, że oświadczenia skarżącego co do jego sytuacji majątkowej i finansowej budzą wątpliwości, Sąd pierwszej instancji uznał, że "skarżący, na którym ciąży obowiązek wykazania ze szczególną starannością okoliczności uzasadniających przyznanie od Skarbu Państwa pomocy w finansowaniu kosztów sądowych, nie wyjaśnił wszystkich okoliczności dotyczących możliwości płatniczych i stanu posiadania".
Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie (pismo z dnia 25 października 2010 r.), w którym podniesiono, że "nie przyznanie skarżącemu prawa pomocy (w oparciu o przedstawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny argumenty) bezpodstawnie [...] zamyka mu dostęp do wymiaru sprawiedliwości w tej i innej sprawie.".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie jest postanowienie sądu pierwszej instancji. Sąd kasacyjny nie rozpoznaje sprawy merytorycznie, a jedynie bada czy zapadłe w sprawie orzeczenie sądu pierwszej instancji zostało wydane zgodnie z obowiązującym prawem. Punktem odniesienia oceny dokonywanej przez NSA jest ustawowa regulacja postępowania sądowoadministracyjnego, która winna być podstawą procedowania sądu pierwszej instancji. O takiej pozycji ustrojowej NSA przesądza treść art. 3 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153 Poz. 1269 ze zm., dalej: P.u.s.a.), w myśl którego Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych w zakresie orzekania w trybie określonym ustawami, a w szczególności rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń tych sądów.
Zaskarżone postanowienie dotyczyło wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153 Poz 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10) z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy.
Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy.
Analiza postępowania pierwszoinstancyjnego w niniejszej sprawie prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, iż zaskarżone postanowienie WSA we Wrocławiu odpowiadało prawu. Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, wskazując na sprzeczności we wnioskach o przyznanie prawa pomocy, iż skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej. Niespójność podawanych przez skarżącego danych dotyczących jego sytuacji majątkowej uniemożliwiało Sądowi pierwszej instancji ocenę zasadności wniosku. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji zobowiązany był odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie o udzieleniu skarżącemu uprawnienia procesowego w postaci przejęcia finansowania jego udziału w sprawie przez Skarb Państwa, mogło zapaść jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.