Uzasadnienie
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej jako: WSA) odmówił R. B. (dalej również jako: skarżący) przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 13 marca 2013 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r.
Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, skarżący wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, zawnioskował o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, motywując wniosek wysoką kwotą opłaty, wynoszącą 10% wartości przedmiotu zaskarżenia oraz wysokimi ratami kredytu (2900 zł). Skarżący zaznaczył, że na jego i żony utrzymaniu pozostaje troje dzieci w wieku szkolnym. Wszystkie te okoliczności generują wysokie koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Zgodnie z oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący jako majątek wspólny z żoną podał: dom o pow. 144 m², nieruchomość rolną o pow. 3,2897 ha, udział ½ w nieruchomości rolnej o pow. 1,3511 ha, udział ¼ w nieruchomości rolnej o pow. 0,0868 ha, udział 1/18 w nieruchomości o pow. 1,1724 ha. Oświadczył, że jest ponadto właścicielem lasu o pow. 0,4783 ha oraz z rzeczy ruchomych- samochodu... z 2003 r. Łączne dochody rodziny według oświadczenia wynoszą kwotę 8.960 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. I SA/Rz 374/13 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
W następstwie skutecznego wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego, sprawę rozpoznawał WSA, który postanowieniem z dnia 18 marca 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia WSA wskazał, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, że uiszczenie kwoty 100 zł, a ewentualnie na późniejszym etapie sprawy innych kosztów, które nie przekroczą również 100 zł, odbyłoby się z jakimkolwiek uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącego i rodziny. Skarżący nie powołał się bowiem na jakąkolwiek sytuację życiową, losową czy ogólnie nazywając nadzwyczajną, która byłaby uzasadnieniem dla jego wniosku ograniczył się jedynie się do ogólnikowego stwierdzenia o wysokich kosztach utrzymania gospodarstwa domowego z uwagi na wychowywanie trojga dzieci, konieczności spłacania kredytu. WSA zwrócił również uwagę na fakt, że stan majątkowy skarżącego i jego rodziny, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, sprowadza się w tym wypadku do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez skarżącego i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji.
Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Stosownie do z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, że nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż WSA właściwie ocenił wniosek skarżącego. Jak słusznie podkreślił WSA, skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ale również nie wykazał, że nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 p.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych w części.
W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego zasadnie podnosi również WSA, że skarżący na urzędowym formularzu wniosku nie powołał się na jakąkolwiek sytuację życiową, losową czy ogólnie nazywając nadzwyczajną, która byłaby uzasadnieniem dla jego wniosku. Samo ograniczenie się do ogólnikowego stwierdzenia o wysokich kosztach utrzymania gospodarstwa domowego z uwagi na wychowywanie trojga dzieci, konieczności spłacania kredytu (rata 2900 zł) przy uwzględnieniu dochodów rodziny w kwocie 8.960 zł (brutto) i majątku nieruchomym, jaki zadeklarował skarżący, nie pozwala uznać, że zostało wykazane, iż żądanie przyznania prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. Słusznie również przyjął WSA, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny.
Należy nadto mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak – Molczyk (w:) "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2005, s.628). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie udowodnił, ani też dostatecznie nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak również nie wykazał, iż nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.