Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek M. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Oceniając informacje wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dodatkowych dokumentów Sąd stwierdził, że nie jest możliwa racjonalna ocena sytuacji materialnej skarżącej. Sąd wskazał między innymi na rozbieżność informacji, bowiem skarżąca na wezwanie Sądu doręczyła kopię umowy o pracę z której wynika, że jej wynagrodzenie wynosi 1000 zł, podczas gdy we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała wynagrodzenie w kwocie 2500 zł. Skarżąca oraz jej pełnomocnik w żaden sposób nie wyjaśnili powyższej różnicy. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy. Zdaniem Sądu, przedstawione przez skarżącą informacje są niewystarczające do odtworzenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca, zarzuciła naruszenie:
- - art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Wskazując na powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę (art. 199 p.p.s.a.). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 101042).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym (np. poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości), gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły.
Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżąca należy uwzględnić zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie
Słusznie sąd pierwszej intencji zauważył rozbieżność, wynikającą ze złożonego wniosku i dodatkowych dokumentów. We wniosku o przyznanie pomocy skarżąca wskazała wynagrodzenie w kwocie 2500 zł, z kolei w odpowiedzi na wezwanie Sądu złożyła kopię umowy o pracę z której wynika, że jej wynagrodzenie wynosi 1000 zł. Skarżąca w żaden sposób nie wyjaśniła tych rozbieżności.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywistych środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. W związku z powyższym, wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację i rozumowanie Sądu pierwszej instancji, że wynikający z oświadczenia skarżącej stan w żaden sposób nie oddaje całokształtu okoliczności, które mogłyby stanowić pozytywne przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z tych względów zażalenie jako bezzasadne należy oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.