Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 18 lutego 2016 r., sygn. akt II FZ 71/16

Uzasadnienie

1. 1. Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2015 r. o sygn. I SA/Kr 1761/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę R. M. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 17 września 2014 r. o nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
2. 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie.
3. 2.1. Z uwagi na to, że skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku, więc Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2015 r. wezwał skarżącego do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł - w terminie 7 dnia, pod rygorem ściągnięcia tej opłaty.
4. 2.2. W piśmie z dnia 8 maja 2015 r. skarżący sformułował wniosek o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia ww. opłaty kancelaryjnej. Następnie na druku PPF w z dnia 26 maja 2015 r. rozszerzył ww. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych, który następnie rozszerzył w piśmie z dnia 25 czerwca 2015 r. o przyznanie adwokata z urzędu, a więc wniosek ostatecznie dotyczył udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
5. 2.3. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2015 r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek (postanowienie jest dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
6. 2.4. Od ww. postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w którym stwierdził, że Referendarz sądowy WSA w Krakowie niewystarczająco dokładnie zapoznał się z jego sytuacją finansową oraz przedłożonymi dokumentami.
7. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (Sądu pierwszej instancji).

WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 10 września 2015 r., I SA/Kr 1761/14 odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd podał, że z uwagi na to, iż dane zawarte w urzędowym formularzu PPF nie miały cech "dokładności", uzasadnione i celowe było wezwanie do ich uzupełnienia. W przeważającej mierze skarżący nie zadośćuczynił jednak temu wezwaniu, przedkładając zaledwie odpisy z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości stanowiących jego własność lub współwłasność. Skarżący nie przedłożył w szczególności dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego w miesiącu dochodu z renty, zeznania podatkowego, które stanowiłoby potwierdzenie przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej.

Skarżący nie podał choćby nawet szacunkowych informacji o wysokości wydatków związanych z jego koniecznym utrzymaniem i nie przedłożył na tę okoliczność rachunków, które potwierdzałyby te dane. Wbrew twierdzeniu skarżącego, informacji tych nie można uzyskać z dołączonych akt postępowania administracyjnego. W tej sytuacji WSA w Krakowie uznał, że skoro analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwały wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się skarżący, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, a to mając na względzie spoczywający na skarżącym ciężar dowodowy w tym zakresie, to okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniały przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

W zażaleniu na postanowienie WSA w Krakowie z dnia 10 września 2015 r. skarżący wniósł o uchylenie postanowienia. W uzasadnieniu ponownie stwierdził, że Referendarz sądowy a następnie WSA w Krakowie niedostatecznie dokładnie zapoznali się z jego sytuacją finansową oraz przedłożonymi dokumentami. Wskazał przy tym, że nie jest w stanie uzyskać szeregu dokumentów, do których przedstawienia został zobowiązany. Jego zdaniem, wymaganie przesłania dokumentów w terminie tygodniowym jest zupełnym nieliczeniem się przez Sąd z rzeczywistością, a rozstrzygnięcie jest oderwane od zasad logiki oraz zasad doświadczenia życiowego.

1. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
2. 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA w Krakowie odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżący uchylając się od przedłożenia większości dokumentów źródłowych, wskazanych w doręczonym mu zarządzeniu Referendarza sądowego WSA w Krakowie z dnia 8 czerwca 2015 r. (k. 57 akt sądowych), do czego był zobowiązany na podstawie art. 255 p.p.s.a., nie wykazał zasadności przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
3. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść (w konkretnym przypadku opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł, ewentualny wpis od skargi kasacyjnej w tej samej kwocie). Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie z sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowe jest prawidłowe, precyzyjne i nie budzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy.
4. 5.3. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie WSA w Krakowie zbadał zasadność przyznania skarżącemu prawa pomocy, analizując jego sytuację majątkową, zobrazowaną w oświadczeniach zawartych w formularzu urzędowym PPF. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżący pomimo ww. wezwania i zawarcia w nim pouczenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do niego, nie udokumentował swojej sytuacji majątkowej. W szczególności skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego w miesiącu dochodu z renty a także zeznania podatkowego. Nie przedłożył rachunków, które potwierdziłyby informacje o wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Wbrew twierdzeniu skarżącego informacji tych nie można uzyskać z dołączonych akt postępowania administracyjnego. Jakiekolwiek dane zebrane w toku postępowania egzekucyjnego dotyczą sytuacji skarżącego sprzed ponad roku, są zatem nieaktualne.
5. 5.4. Nieudzielenie przez skarżącego wskazanych w wezwaniu informacji uniemożliwiło WSA w Krakwie przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Nie sposób przyjąć, że sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę.
6. 5.5. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na skarżącym spoczywał obowiązek udowodnienia, że jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie skarżący powyższego obowiązku nie dopełnił, w szczególności zaś nie wywiązał się z zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a. Niezastosowanie się do wezwania Sądu pierwszej instancji, skierowanego do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. powoduje, że materiał dowodowy jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń skarżącego pozostały niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jego wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji bezzasadność zażalenia na postanowienie oddalające ten wniosek. Przedłożone przez skarżącego wraz z zażaleniem dokumenty nie usuwają powyższych wątpliwości i niejasności jego sytuacji materialnej.
7. 5.6. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.