Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 1164/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił R. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że analiza przedłożonego materiału dowodowego, pozwoliła mu stwierdzić, iż skarżący nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Sąd podkreślił, że decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma postawa skarżącego, który swą sytuację przedstawił w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jego zdolności płatniczych. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uczynił to pomimo świadomości mankamentów swej prezentacji, na które zwrócono mu uwagę zarówno w wezwaniu do uzupełnienia danych rozpatrywanego wniosku, jak i następnie w postanowieniu referendarza sądowego. Ani bowiem przy wykonaniu wezwania, ani następnie w sprzeciwie od postanowienia, nie wyjaśnił kwestii, które są istotne dla weryfikacji zasadności zgłoszonego żądania, w tym rzetelności oświadczeń powołanych na jego poparcie.
Końcowo Sąd zgodził się z referendarzem sądowym, który ocenił, że przedstawiony przez skarżącego materiał zawiera ewidentne luki i jest niespójny. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że skarżący nie przedstawił w szczególności zaświadczeń dotyczących zameldowania, ani kopii zeznania podatkowego. Poza dowodem zapłaty należności za energię elektryczną nie udokumentował żadnych innych wydatków, jakie wiążą się z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W znacznej mierze nie ustosunkował się też do wezwania odnoszącego się do rachunków bankowych. Ponadto złożył wzajemnie wykluczające się oświadczenia w zakresie wysokości kosztów zakupu leków, a także stanu rodzinnego, kiedy to z jednej strony oznajmił, że powinność zapłaty wpisu od skargi może doprowadzić do ubóstwa jego rodzinę, a następnie oznajmił, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie.
- 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z powodu trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Ponadto wskazał, że w postępowaniu przed sądami powszechnymi takie prawo zostało mu przyznane.
- 3. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu.
Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 101042).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy może być, zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania.
Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, dostępne w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest ona, zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób nie budzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.).
Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd szczegółowo przeanalizował nadesłane przez stronę informacje i dokumenty obrazujące jego sytuację finansową pod kątem przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy zaakceptować stanowisko zawarte w rozstrzygnięciu wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ponadto całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to, w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, a także skutkuje uznaniem za niewiarygodne założone przez niego oświadczenia.
W rozpoznawanej sprawie Skarżący został zobowiązany, na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedstawienia wskazanych w wezwaniu informacji. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, skarżący nie wypełnił nałożonego obowiązku, ponieważ przedłożone dokumenty i oświadczenia są niespójne. Rzeczą skarżącego było rzetelne wykazanie wszystkich istotnych danych, co do sytuacji majątkowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.
Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że Skarżący zaprezentował swoją sytuację materialną w sposób mało rzetelny, czym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie.
Końcowo należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stronie jest uzależnione wyłącznie od spełnienia przesłanki wymienionej w art. 246 p.p.s.a., więc nie ma wpływu na rozstrzygnięcie argumentacja skarżącego, że przed sądem powszechnym przyznano stronie prawo pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.