Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 295/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił Z. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że treść wniosku skarżącego budzi wątpliwości. Skarżący podał m.in., że w 2014 r. zarobił 30 tys. zł, a jako źródło dochodu podaje udziały w spółce w wysokości ok. 3 tys. zł miesięcznie brutto. Jednocześnie skarżący oświadczył, że w chwili obecnej spłaca raty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. i z tego tytułu jednorazowo dokonał wpłaty 500 tys. zł. W ocenie Sądu z wniosku nie wynika źródło, z którego pokrył tę jednorazową wpłatę, wielokrotnie przekraczającą deklarowane dochody. Zdaniem Sądu pierwszej instancji źródłem tej sumy nie mógł być majątek skarżącego skoro oświadczył on we wniosku, że posiada dom i działki jednak część z nich jest obciążona hipoteką na rzecz Urzędu Skarbowego, innych zaś nie może sprzedać. Sąd pierwszej instancji nie dał wiary oświadczeniu skarżącego, że przy dochodach rzędu 13 tys. zł netto w 2013 r. i 14 tys. zł netto w 2014 r. z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz ok. 1,3 tys. w 2013 r. i ok. 0,9 tys. zł w 2014 r. z udziałów w spółkach, podatnik utrzymuje dom o pow. 400 m2 wraz z działką o pow. 3.600 m2 oraz samochód osobowy Mercedes CL 63 AMG. Zadeklarowane przez stronę miesięczne koszty ponoszone na media i telewizję cyfrową przekraczają ujawnione dochody. Zdaniem Sądu z powyższego wynika, że strona skarżąca ponosi koszty bieżącego utrzymania nie wykazując równocześnie rzeczywistego źródła, z którego czerpie środki na ich pokrycie. Rozpatrywany wniosek nie oddaje zatem rzeczywistej sytuacji majątkowej w jakiej znajduje się skarżący. Ponadto Sąd wskazał, że z treści wniosku wynika, iż skarżący posiada oszczędności w wysokości 50 tys. zł. Skarżący, wezwany do złożenia wyjaśnień, sam dodatkowo podniósł, że na rachunkach bankowych ma zdeponowane środki w kwocie ok. 9.800 zł. Wnioskodawca, mimo treści postanowienia referendarza, nie zaprzeczył, że nadal dysponuje tymi środkami (łącznie prawie 60 tys. zł). Sąd pierwszej instancji przyjął, że nie zostały one dotąd rozdysponowane i mogą służyć jako pokrycie wpisu od skargi w wysokości 55.046 zł.
2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), poprzez błędne przyjęcie, że strona bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania.
3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd pierwszej instancji odpowiada prawu. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być, zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby skarżący nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez takowego uszczerbku. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, dostępne w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest ona, zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki.
Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji tym wymogom sprostał. Dokonana analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował jej sytuację materialną, dokonując również zestawienia zadeklarowanych miesięcznych wydatków z uzyskiwanymi dochodami.
W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny powziął wątpliwość i dostrzegł szereg nieścisłości i niejasności w oświadczeniach składanych przez wnioskodawcę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, gdy wydatki przekraczają znacznie wskazany miesięczny dochód strony, zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż rzeczywista sytuacja materialna skarżącego nie została wykazana. Niemożność pokrycia kosztów toczącego się postępowania nie została zatem wiarygodnie udokumentowana. Dokumenty i oświadczenia przedłożone przez wnioskodawcę, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji finansowej i zdolności płatniczych. Przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając podane przez skarżącego wpływy finansowe. Powyższa nieścisłość podważa wiarygodność przedstawionych informacji, wobec czego jego wniosek może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/08, Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie tego prawa fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. Wykazane w rozpoznawanej sprawie nieścisłości uniemożliwiają zatem uznanie, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.