Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 331/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "WSA") odmówił M. K. (dalej "Skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Skarżącego na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej: "SKO") z dnia 28 listopada 2014 r. w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Podstawą prawną wskazanego orzeczenia był art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r, poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
W uzasadnieniu WSA wskazał, że Skarżący we wniosku zwrócił się o zwolnienie od kosztów postępowania sądowego oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu złożonego wniosku podniósł, że prowadzi gospodarstwo domowe z konkubiną i trojgiem dzieci, jego majątek to: dom o powierzchni 74 m², dwa lokale użytkowe o powierzchni 61 m² oraz 248 m², nieruchomość rolna, na której usytuowany jest warsztat oraz sprzęt (w tym środki transportu) i maszyny wykorzystywane w prowadzonym zakładzie ślusarskim, osiąga dochód z działalności usługowej w wysokości niezbędnej do utrzymania rodziny.
W tym miejscu wskazać należy, iż Skarżący od 1 sierpnia 1998 r. prowadzi działalność gospodarczą i jest aktywnym przedsiębiorcą a mimo to nie zadeklarował kwoty uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, zaś wskazując że wysokość dochodów z tytułu działalności gospodarczej pozwala tylko na zaspokojenie kosztów utrzymania rodziny nie podał kwoty wydatków ponoszonych z tego tytułu. W przedmiotowym oświadczeniu nie podał także, że posiada samochód osobowy i dostawczy, które to składniki majątku zadeklarował na urzędowym druku PPF złożonym w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1284/13. Co więcej z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez Skarżącego oraz jego rodziców w sprawach, toczących się przed WSA, wynika, iż zamieszkuje wspólnie z rodzicami pod jednym adresem.
W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 17 kwietnia 2015 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów.
Powyższe wezwanie doręczono Skarżącemu w dniu 22 kwietnia 2015 r. Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi.
Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy ustalił, że Skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i postanowieniem z dnia 20 maja 2015 r. odmówił SKarżącemu przyznania prawa pomocy.
Nie godząc się z powyższym orzeczeniem Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, w którym podtrzymał stanowisko wyrażone we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA uznał, że szczątkowe informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają na dokonanie oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego. Tym bardziej, że Skarżący od 1 sierpnia 1998 r. prowadzi działalność gospodarczą i jest aktywnym przedsiębiorcą a mimo to nie zadeklarował kwoty uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, zaś wskazując że wysokość dochodów z tytułu działalności gospodarczej pozwala tylko na zaspokojenie kosztów utrzymania rodziny nie podał kwoty wydatków ponoszonych z tego tytułu. W przedmiotowym oświadczeniu nie podał także, że posiada samochód osobowy i dostawczy, które to składniki majątku zadeklarował na urzędowym druku PPF złożonym w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1284/13.
Co więcej z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącego oraz jego rodziców w sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynika, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami pod jednym adresem.
Na powyższe postanowienie Skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy..
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynikają dwa wnioski mające wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze, Sąd w przypadku wykazania przez stronę niemożności pokrycia kosztów postępowania jest zobligowany do przyznania stronie prawa pomocy. Przesądza o tym zwrot "przyznanie prawa pomocy następuje". Po drugie jednak, oczekiwany przez stronę efekt nastąpi, o ile "wykaże" ona, że wymagana przez przepis niemożność pokrycia kosztów postępowania w rzeczywistości istnieje.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał WSA, wzywając Skarżącego o przedłożenie odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Strona nie spełniła jednak wezwań Sądu w pełni, więc brak wymaganych dokumentów oraz wyjaśnień uniemożliwił temu Sądowi obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia w pełni swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powinna liczyć się z tym, że Sąd ten nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Trzeba w tym miejscu podkreślić bowiem, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że WSA właściwie ocenił wniosek Skarżącego. Należy zauważyć, że Skarżący mimo wyraźnego wezwania do złożenia dokumentów źródłowych, które w ocenie WSA były istotne dla zobrazowania jego sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych, przedstawił swoją sytuację w sposób wybiórczy i niepełny. WSA zasadnie zatem uznał, że strona nie wykazała w sposób właściwy, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które w niniejszej sprawie stanowią wpis od skargi w kwocie 100 zł. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – publ. www.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności należy przyjąć, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym miało decydujący wpływ na dokonaną przez WSA ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie podważono także w zażaleniu. Nie przedstawiono bowiem dodatkowych wyjaśnień i dokumentów - obok tych, które brane były pod uwagę przez WSA - mogących mieć wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego. Niedostarczenie żądanych przez WSA danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne oraz niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji WSA uprawniony był do uznania wniosku o przyznanie prawa pomocy za nieuzasadniony.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.
W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.