Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 września 2011 r. o sygn. VIII SA/Wa 578/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił T. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 21 kwietnia 2011 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wskazaną decyzję, skarżący wystąpił z wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w całości lub części.
WSA w Warszawie pismem z dnia 18 lipca 2011 r., działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jego stanu majątkowego.
Następnie wskazano, że z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z pism uzupełniających wniosek wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką - uczennicą. Źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza (sklep ogólnospożywczy i usługi transportowe samochodem dostawczym), z której wnioskodawca uzyskuje miesięczny dochód wynosi 2.280 zł. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że kluczowe znaczenie dowodowe w sprawie ma przedłożone przez skarżącego zeznanie podatkowe – PIT-36 za 2010 r., z którego wynika, iż dochód jaki uzyskał w tym roku wynosił 31.522 zł. W prowadzeniu działalności gospodarczej według oświadczenia pomaga skarżącemu jego żona.
Sąd zauważył również, że z dalszej analizy materiału dowodowego wynika, iż skarżący każdego miesiąca zasila konto bankowe wpłatą ok. 2.600 zł. Z powyższych okoliczności wysnuto wniosek, że o możliwości wygospodarowania środków finansowych na uiszczenie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że przedłożone przez skarżącego wyciągi bankowe za okres 6 miesięcy 2011 roku zawierają tylko operacje dotyczące spłat kredytu i wpłat dokonywanych przez wnioskodawcę na ten rachunek dla pokrycia spłat kredytu (rat i odsetek). Brak jakiejkolwiek operacji dotyczącej płatności od lub dla kontrahentów, a nawet wpłat z tytułu składek ubezpieczeniowych czy zaliczek podatkowych może sugerować, że wnioskodawca nie ujawnił wszystkich rachunków posiadanych w związku z działalnością gospodarczą, którą - jak wynika z wniosku – wciąż prowadzi i uzyskuje z niej dochody.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika - doradcę podatkowego) wniósł o jego uchylenie w całości. Uzasadniając zażalenie wskazał, że przedstawiona sytuacja finansowa i załączone dokumenty pozwalają przyjąć, że strona nie posiada możliwości uiszczenia w całości wpisu oraz że skarżący uprawdopodobnił, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu. Podniósł, że uzyskiwany dochód jest podstawą do utrzymania trzyosobowej rodziny. Podkreślił nadto, że płatności ZUS oraz płatności i wpłaty od kontrahentów reguluje w formie gotówkowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Celem instytucji prawa pomocy jest finansowanie z budżetu państwa kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez stronę. Zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu, jak i bardziej ogólnego art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, by finansować ze środków Skarbu Państwa udział w postępowaniu sądowym osób, które nie posiadają na ten wystarczającego zabezpieczenia finansowego. Przewidując omawiane uprawnienie procesowe, ustawodawca ma prawo kształtować reguły jego przyznawania, a skorzystanie z niego może mieć miejsce jedynie w granicach przez prawo określonych.
W wypadku wniosku osoby fizycznej o częściowe zwolnienie od kosztów postępowania, ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy przewiduje, że przerzucenie tych kosztów na Skarb Państwa, może nastąpić tylko pod warunkiem wykazania przez ubiegającego się o powyższe uprawnienie, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl jednolicie przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., to wnioskodawca ma podjąć starania w celu, co najmniej uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd, w przypadku wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jest na mocy art. 255 p.p.s.a. ustawowo upoważniony do żądania od wnioskodawcy określonych dokumentów źródłowych. Przyznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie wtedy, gdy w postępowaniu incydentalnym ustalono w sposób nie budzący wątpliwości istotne dla sprawy wpadkowej okoliczności faktyczne.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanego zażalenia, Naczelny Sad Administracyjny stwierdza, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Okoliczności sprawy wpadkowej zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, obligowały ten Sąd do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy zgodzić się z oceną Sądu pierwszej instancji w zakresie analizy sytuacji finansowej skarżącego i stwierdzenia możliwości poszukiwania w nadwyżce dochodów nad wydatkami szukać sfinansowania wpisu sądowego od skargi.
W szczególności wskazać należy, że zawarte w zażaleniu na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 13 września 2011 r. twierdzenia o regulowaniu części należności w formie gotówkowej w zestawieniu z wyciągami złożonymi przez skarżącego do akt sprawy pozwalają na wysnucie wniosku, że dane przedstawione przez podatnika we wniosku o przyznanie prawa pomocy i dokumentach złożonych na wezwanie Sądu są niewiarygodne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest bowiem możliwe, aby przy miesięcznym dochodzie rodziny w wysokości 2626 zł miesięcznie (jak podaje skarżący w zażaleniu) wnioskodawca mógł regularnie (comiesięcznie) przelewać na swoje konto sumę ok. 2600 zł, wydatkowaną jedynie na spłatę kredytu, i jednocześnie dysponować środkami w gotówce przeznaczanymi na płatności ZUS, rozliczenia z kontrahentami i inne konieczne opłaty bieżące.
Mając na uwadze wszystkie podnoszone wyżej okoliczności należy uznać, że oświadczenia strony w zakresie możliwości płatniczych były niewiarygodne, co w konsekwencji uniemożliwiło uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym należało zgodzić się z zaskarżonym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji.
To z kolei prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do oddalenia zażalenia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.