Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 września 2011 r. o sygn. VIII SA/Wa 579/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 21 kwietnia 2011 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wskazaną decyzję, skarżąca wystąpiła z wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w całości lub części.
WSA w Warszawie pismem z dnia 18 lipca 2011 r., działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., wezwał skarżącą do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jej stanu majątkowego, w szczególności wyciągów z rachunków bankowych i lokat za ostatnie 6 miesięcy, wskazanie, czy skarżąca posiada status osoby bezrobotnej, wskazanie wszystkich ruchomości i nieruchomości o wartości ponad 5.000 zł, wykazanie zajęcia majątku przez Urząd Skarbowy.
Następnie wskazano, że z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z pism uzupełniających wniosek wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i córką - uczennicą. Źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza męża, z której miesięczny dochód wynosi 2.280 zł. Skarżąca nie pracuje i nie posiada statusu osoby bezrobotnej.
Skarżąca złożyła również oświadczenie, że na rachunku posiada ok. 50 zł, nie dokonuje z niego wpłat ani wypłat.
Sąd pierwszej instancji stwierdzając brak podstaw dla przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazał, że nie wykazała ona wymaganej staranności w wykazaniu swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, gdyż mimo wezwania do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych i lokat za ostatnie 6 miesięcy, nie złożyła takich dokumentów.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika - doradcę podatkowego) wniosła o jego uchylenie w całości. Uzasadniając zażalenie wskazała, że przedstawiona sytuacja finansowa i załączone dokumenty pozwalają przyjąć, że strona nie posiada możliwości uiszczenia w całości wpisu oraz że skarżąca uprawdopodobniła, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Celem instytucji prawa pomocy jest finansowanie z budżetu państwa kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez stronę. Zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu, jak i bardziej ogólnego art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, by finansować ze środków Skarbu Państwa udział w postępowaniu sądowym osób, które nie posiadają na ten wystarczającego zabezpieczenia finansowego. Przewidując omawiane uprawnienie procesowe, ustawodawca ma prawo kształtować reguły jego przyznawania, a skorzystanie z niego może mieć miejsce jedynie w granicach przez prawo określonych.
W wypadku wniosku osoby fizycznej o częściowe zwolnienie od kosztów postępowania, ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy przewiduje, że przerzucenie tych kosztów na Skarb Państwa, może nastąpić tylko pod warunkiem wykazania przez ubiegającego się o powyższe uprawnienie, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl jednolicie przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., to wnioskodawca ma podjąć starania w celu, co najmniej uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd, w przypadku wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jest na mocy art. 255 p.p.s.a. ustawowo upoważniony do żądania od wnioskodawcy określonych dokumentów źródłowych. Przyznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie wtedy, gdy w postępowaniu incydentalnym ustalono w sposób nie budzący wątpliwości istotne dla sprawy wpadkowej okoliczności faktyczne. Niewywiązanie się z obowiązków przez wnioskodawcę stanowi przesłankę do odmowy przyznania uprawnienia.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanego zażalenia, Naczelny Sad Administracyjny stwierdza, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Okoliczności sprawy wpadkowej zawisłej przed Sądem pierwszej instancji, obligowały ten Sąd do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawczyni nie wywiązała się z obowiązku przedstawienia wskazanych w wezwaniu dokumentów, na podstawie których byłoby możliwe ustalenie jego możliwości finansowych. Sąd, będąc w zakresie instytucji prawa pomocy dysponentem środków publicznych, nie może podejmować decyzji o ich wydatkowaniu, na podstawie niejasnego stanu faktycznego sprawy. Same oświadczenia wnioskodawczyni, nie poparte stosownymi dokumentami źródłowymi nie mogą stanowić podstawy przyznania wnioskowanego uprawnienia procesowego. Skoro skarżąca nie przedstawiła żądanych dokumentów, to nie przedstawiła swych rzeczywistych możliwości majątkowych. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji – w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy – odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy.
Przeprowadzona w niniejszym postępowaniu zażaleniowym kontrola postanowienia Sądu pierwszej instancji, wykazała, że sąd ten wydając zaskarżone postanowienie nie uchybił przepisom ustawy. To z kolei prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do oddalenia zażalenia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.