Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 września 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1677/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił K. D. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. W motywach orzeczenia Sąd wyjaśnił, że przedmiotowy wniosek został złożony w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. o odmowie rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok. W uzasadnieniu zgłoszonego wniosku skarżący podał, że jest wdowcem, mieszka w domu stanowiącym własność rodziny zmarłej małżonki, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w firmie "B." Spółka Akcyjna w K. od stycznia 2011 r. w wysokości 3.018 zł netto. Z powyższej kwoty skarżący spłaca kredyt na rzecz Banku P. S.A. - z miesięczną ratą w kwocie 750 zł oraz kredyt na rzecz R. - rata w kwocie 1.061 zł. Niedobory finansowe wnioskodawca pokrywa debetem na koncie, na którego obsługę wydaje 450 zł, na dojazdy do pracy wydaje około 200 zł, media 300 zł, lekarstwa około 100 zł.
Postanowieniem z dnia 21 marca 2011r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek podkreślając, iż skarżący pomimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych czym utrudnił ocenę jego rzeczywistych możliwości finansowych. Przedstawione dokumenty wskazują zaś, że wynagrodzenie wnioskodawcy znacznie przewyższa minimalne wynagrodzenie za pracę, a nadto skarżący regularnie spłaca swoje zobowiązania z tytułu rat kredytowych w wysokości 1.800 zł miesięcznie, wobec powyższego brak jest danych, które potwierdzałyby, iż sytuacja majątkowa strony jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie.
Rozpoznając przedmiotowy wniosek na skutek sprzeciwu wniesionego przez skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że strona nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. W uzasadnieniu podkreślono, że skarżący, nie ma nikogo na utrzymaniu, posiada stałe źródło dochodu ponosi wysokie koszty obsługi kredytów, co powoduje, że przy miesięcznych przychodach netto z tytułu wynagrodzenia w wysokości ok. 3 000 zł posiada jedynie środki na finansowanie dojazdów do pracy, odzież, wyżywienie.
W ocenie Sądu, na skarżącym nie ciąży obecnie żaden szczególny obowiązek finansowy uzasadniający przyznanie pomocy kosztem budżetu Państwa, bowiem za taki nie można uznać kredytów bankowych zaciągniętych na cele prywatne. W ocenie WSA skarżącego stać na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 500 zł, który stanowi obecnie jedyny ciężar finansowy związany z niniejszą sprawą. Kwota taka, przy poziomie miesięcznego wynagrodzenia ok. 3 000 netto, jest możliwa do zaoszczędzenia, tym bardziej, że poziom wykształcenia i doświadczenia zawodowego umożliwia podjęcie negocjacji z bankami w celu restrukturyzacji kredytów. Pomoc państwa nie może być rozumiana jako źródło dodatkowego finansowania, w sytuacji gdy strona posiadając potencjalne spore dochody, nie podejmuje żadnych wysiłków w celu ograniczenia równie wysokich wydatków na swoje prywatne cele tak aby zaoszczędzić stosunkowo niewielką kwotę niezbędną na koszty sądowe.
K. D. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się zwolnienia od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż stan jego zdrowia po leczeniu neurochirurgicznym nie pozwala mu na podjęcie dodatkowego zatrudnienia i skarżący ma jedynie nadzieje na utrzymanie obecnego zatrudnienia. Ponadto obecna kwota spłacanych rat kredytowych jest wynikiem renegocjacji przeprowadzonych z bankiem, który zgodził się na wydłużenie okresu kredytowania. Skarżący podkreślił także, że wykorzystał już w całości przyznany limit kredytowy w rachunku i nie ma dodatkowych możliwości sfinansowania wpisu od skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a.. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.
Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu Państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Mając powyższe na uwadze zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji niezasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż podatnik osiąga dochód w wysokości 3.000 zł miesięcznie i nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Skarżący ponosi wysokie koszty rat kredytowych, które po restrukturyzacji i wydłużeniu okresu spłaty wynoszą 1.800 zł miesięcznie, co powoduje, iż pozostała na utrzymanie kwota pozwala jedynie na finansowanie opłat eksploatacyjnych, dojazdów do pracy, leków i wyżywienia, a niedobory finansowe skarżący pokrywał debetem w rachunku bankowym.
Sąd I instancji nie zakwestionował powyższych ustaleń i oparł się na nich przy orzekaniu wskazując, że skarżącego stać na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 500 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedstawionych okolicznościach brak było podstaw do przyjęcia, że strona może pokryć w całości koszty wpisu od skargi. Skarżący jest osobą samotną nie ma wobec tego możliwości uzyskania wsparcia w tym zakresie od rodziny. Nie można w szczególności zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że za możliwością zaoszczędzenia przez skarżącego kwoty wpisu sądowego przemawia poziom jego wykształcenia i doświadczenia zawodowego, który pozwala na podjęcie negocjacji z bankiem w celu restrukturyzacji zadłużenia. Pomijając nawet podniesioną w zażaleniu do NSA okoliczność, iż wysokość spłacanych przez skarżącego obecnie rat kredytowych jest już efektem restrukturyzacji kredytu i wydłużenia czasu jego spłaty, należy mieć na uwadze, iż procedura restrukturyzacji zadłużenia jest czasochłonna i nie sposób wymagać od skarżącego aby ją podjął i przeprowadził w krótkim terminie otwartym do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi.
Podzielając argumentację sądu I instancji, iż konieczności regulowania zobowiązań w instytucjach bankowych nie może oznaczać, że skarżący nie musi przeznaczać środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego, wskazać jednak należy, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów wynika, iż uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości wiązałoby się dla skarżącego z istotnym uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu stanowiąc ograniczenie jego prawa do sądu.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.