Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 1433/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił M. R. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości braku możliwości wygospodarowania środków na opłacenie wpisu sądowego od skargi. W ocenie Sądu nie potwierdziło się oświadczenie złożone przez skarżącego w formularzu wniosku, że gospodarstwo domowe prowadzi sam. Z pisma procesowego złożonego na wezwanie referendarza sądowego wynika bowiem, że skarżący mieszka z synem, który – poza innymi (niewskazanymi) członkami rodziny – łoży na jego utrzymanie. Fakt zamieszkiwania z synem, który ponosi koszty utrzymania skarżącego świadczy o tym, że skarżący prowadzi gospodarstwo wspólnie, a nie jak oświadczył – samodzielnie. Wbrew oświadczeniu skarżącego, że na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb musi korzystać z pomocy najbliższych, Sąd zauważył, że z analizy historii rachunku bankowego skarżącego wynika, iż to sam skarżący udziela finansowego wsparcia osobie trzeciej z przeznaczeniem "na zakupy dla M. T.".
Przekazanie środków z tego tytułu nastąpiło już po wniesieniu skargi, tj. dnia 10 czerwca 2015 r. (300 zł) i dnia 15 czerwca 2015 r. (200 zł). Poza tym skarżący przed wniesieniem skargi dysponował kwotą blisko 9.000 zł, którą otrzymał z tytułu zaległego wynagrodzenia ze środków FGŚP. Skarżący nie wykazał również, że prowadzone wobec niego postępowania egzekucyjne okazały się bezskuteczne. Nie przedłożono bowiem żadnego dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. Nadto, ustanawiając pełnomocnika w sprawie skarżący powinien uwzględnić, że koszty sądowe są priorytetowe w stosunku do kosztów związanych z zastępstwem procesowym, które na obecnym etapie postępowania nie jest konieczne (brak przymusu adwokackiego).
W zażaleniu na powyższe postanowienie (błędnie nazwanym skargą) pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: P.p.s.a., poprzez stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w części, tj. w zakresie wpisu od skargi.
Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez orzeczenie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie wpisu od skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę (art. 199 P.p.s.a.). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 101042).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym (np. poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości), gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 P.p.s.a.), a na wezwanie Sądu także dodatkowe oświadczenia i dokumenty (art. 255 P.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, przy czym, to do Sądu, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą.
W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo przedstawił przesłanki, którymi powinien się kierować przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że nieponoszenie przez skarżącego żadnych wydatków na utrzymanie konieczne, w tym opłaty bytowe oraz żywność, (wszystko finansowane przez syna, w którego domu mieszka oraz osoby najbliższe), dysponowanie przed wniesieniem skargi kwotą blisko 9.000 zł, którą otrzymał z tytułu zaległego wynagrodzenia oraz sytuacja, w której to skarżący udziela finansowego wsparcia osobie trzeciej, pozwalają na uznanie, że skarżący jest w stanie uiścić opłaty sądowe. Tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania wpis od skargi wynosi 500 zł.
Zgodnie z treścią art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna zawrzeć oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, ale także – między innymi – dokładne dane o stanie rodzinnym. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. W przedmiotowej sprawie podatnik otrzymuje pomoc od najbliższych. Należy zauważyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującej się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., oddalił zażalenie jako bezzasadne.