Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt III SA/Po1869/14) w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 30 września 2014 r. w przedmiocie podatku od środków transportowych za 2014 r. odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 194 zł, wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą bezrobotną, która utrzymuje żonę oraz dwoje dzieci w wieku szkolnym. Rodzina zamieszkuje w budynku o pow. 80 m².
Wnioskodawca został zobowiązany do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, poprzez nadesłanie dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca wskazał, że jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Wskazał przy tym, że do kosztów utrzymania zaliczyć należy około 3.000 zł rocznie wydatkowane na zakup oleju opałowego i drewna oraz koszty dojazdów środkami komunikacji miejskiej (94 zł miesięcznie). Do pisma wnioskodawca załączył dowody opłacenia: rachunków za energię elektryczną (około 150 zł miesięcznie), rachunków za odbiór odpadów komunalnych (40 zł miesięcznie), rachunków za wodę i ścieki (około 37 zł miesięcznie), a także dowód uiszczenia pierwszej raty podatku od nieruchomości (95 zł) oraz dowody opłat za usługi świadczone przez I. S.A. w P. (95,66 zł miesięcznie).
Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Sąd pierwszej instancji oddalając wniosek strony uznał, że nie została przez niego należycie wyjaśniona jego aktualna sytuacja materialna. Zebrane w sprawie informacje nie pozwalają według Sądu na ocenę, czy zasoby materialne wnioskodawcy wystarczają tylko na zaspokojenie bieżących potrzeb koniecznego utrzymania siebie i rodziny, czy też dysponuje on zasobami w rozmiarze pozwalającym na pokrycie kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji uznał, że samo oświadczenie strony o trudnej sytuacji finansowej nie stanowi wystarczającego wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny zważywszy, że skarżący określając wysokość miesięcznych wydatków swojej rodziny na kwotę ok. 800 zł, nie ujawnił jednocześnie źródeł ich finansowania. Oświadczył jedynie, że on sam, jak i jego żona, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, są osobami bezrobotnymi i nie uzyskują żadnych dochodów. Na ich utrzymaniu pozostają także dwaj małoletni synowie, również nie posiadający żadnych dochodów.
Podatnik złożył zażalenie na opisane wyżej postanowienie. Wskazał w nim, że nie będzie składać fałszywych zaświadczeń o dochodach bowiem może narazić go to na odpowiedzialność karną. Dodał, że utrzymuje się z prac dorywczych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przyznanie tego prawa stanowi odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego, wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. i może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z w.w. przepisem p.p.s.a., ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "gdy wykaże" jednoznacznie wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694).
Jak wskazano w art. 246 § 1 pkt 2 wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów będzie niemożliwe. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy.
W niniejszej sprawie podatnik, wezwany przez Sąd pierwszej instancji do złożenia określonych dokumentów, wykonał zarządzenie Sądu w sposób niepełny. Przede wszystkim w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających sytuację majątkową i rodzinną skarżącego – oprócz wydatków jakie ponosi w związku z utrzymaniem rodziny. Nie ma dokumentów, że faktycznie jest on zarejestrowany w Urzędzie Pracy, nie ma zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o tym, że podatnik nie osiągnął w ubiegłym roku przychodu i związku z tym nie rozlicza się.
W ocenie zatem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sam skarżący pozbawił w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej i rodzinnej. Natomiast pozostałe informacje przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie były wystarczające do wydania korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.