Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 439/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił J. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie wykazał skutecznie, iż spełnia przesłanki konieczne do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W sprawie został zastosowany tryb, o którym mowa w art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Sąd zaznaczył, że skarżący nie wykonała tego zobowiązania w całości. Skarżący wskazał, że właścicielem domu, w którym mieszka jest jego syn, który ponosi koszty utrzymania. Strona nie zna wysokości dochodów syna oraz ich źródeł. Dodał, że jest osobą bezrobotną, nieposiadającą majątku ruchomego ani nieruchomego. Brak jest jednak informacji na temat majątku strony posiadanego wcześniej i ewentualnego sposobu jego rozdysponowania. W ocenie Sądu trudno dać wiarę twierdzeniem strony o braku jakiegokolwiek majątku uwzględniając informację o skali prowadzonej przez niego i jego żonę spółkę działalności, do której wnieśli znaczny majątek. Sąd uznał, że skarżący przedstawił tylko te informacje i dokumenty, które mają potwierdzać zasadność złożonego wniosku.
W ocenie Sądu również złożone w sprawie dokumenty nie pozwalają na udzielenie stronie skarżącej pomocy w uiszczeniu kosztów postępowania. Sąd wskazał na skalę dochodów skarżącego oraz jego żony. Ze złożonej deklaracji podatkowej PIT-36L wynika, że skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2014 r. osiągnął przychód w kwocie 1.538.947,91 zł, natomiast w roku 2013 w wysokości 2.179.667,85 zł. Zdaniem Sądu bez znaczenia jest, że bilans roczny tej działalności wykazuje relatywnie niski w stosunku do przychodu dochód odpowiednio: 27.030,35 zł i 100.290,40 zł. Sąd zaznaczył, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą miarodajną nie jest kategoria "dochodu" lecz "przychodu".
Dodatkowo skarżący w 2014 r. osiągnął przychód w kwocie 945 zł (PIT -37). We wskazanym okresie również przychody żony skarżącego kształtowały się na poziomie 1.538.947,91 zł i 2.179.667,85 zł. Sąd podniósł, że nie można przy ocenie sytuacji majątkowej pominąć faktu wniesienia przez skarżącego aportem do utworzonej w 2011 r. spółki jawnej całości przedsiębiorstwa pn. P.T.H.U. J. o wartości 7.000.000,00 zł, której działalność przynosi stronie bardzo wysokie przychody, mimo, że jej udziały wynoszą zaledwie 5 %.
2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. "przez odmowę zwolnienia mnie od konieczności uiszczenia opłaty od skargi w sytuacji gdy przedstawiłem wszystkie dokumenty potwierdzające zasadność mojego wniosku".
3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd pierwszej instancji odpowiada prawu. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być, zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby skarżący nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez takowego uszczerbku. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, dostępne w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest ona, zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki.
Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji tym wymogom sprostał. Dokonana analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował jej sytuację materialną, dokonując również zestawienia wysokości przychodu z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej.
Zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż rzeczywista sytuacja materialna skarżącego nie została wykazana. Niemożność pokrycia kosztów toczącego się postępowania nie została zatem wiarygodnie udokumentowana. Dokumenty i oświadczenia przedłożone przez wnioskodawcę, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji finansowej i zdolności płatniczych.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.