Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 255/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił V. S. Sp. z o.o. w W. (zwanej dalej: "spółką") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych spółka wyjaśniła, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. W 2010 r. poniosła stratę w wysokości 3.627.945,39 zł. Z oświadczenia strony wynikało, że jej kapitał zakładowy wynosi 1.117.500 zł, zaś wartość środków trwałych kształtuje się na poziomie 21.546.013,40 zł. Na rachunku bankowym spółki, zgodnie z przedłożonym wyciągiem z okresu od dnia 1 stycznia do 30 kwietnia 2012 r., saldo końcowe wynosiło 0 zł.
Uzasadniając zgłoszone żądanie spółka podniosła, że w wyniku wprowadzenia nowych regulacji prawnych w zakresie stawek podatku od gier nie była w stanie uiszczać w terminie powstałych zobowiązań podatkowych, co spowodowało wszczęcie w stosunku do niej postępowań egzekucyjnych, w ramach których dokonano zajęcia rachunków bankowych oraz udziałów w innej spółce kapitałowej.
W odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), strona przesłała odpisy deklaracji VAT-7 za II i III 2012 r., bilans i rachunek zysków i strat na dzień 30 czerwca 2011 r., zestawienie środków trwałych na 31 maja 2011 r. oraz dokumenty potwierdzające zajęcia rachunków bankowych w [...] i [...] S.A., odpis deklaracji CIT-8 za 2011 r.
W toku postępowania spółka argumentowała, że jej realną sytuację ekonomiczną obrazuje wyciąg z rachunku bankowego, który wykazuje debet. Zwróciła uwagę, że Dyrektor Izby Celnej w W. decyzjami z dnia 7 października 2011 r. cofnął w całości zezwolenia udzielone spółce na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych w 172 punktach gier na terenie województwa m. Ponadto strona wywodziła, że majątek w postaci środków trwałych nie może zostać spieniężony, gdyż w przeważającej części stanowią go automaty do gier o niskich wygranych, na które popyt jest zerowy. Skarżąca zwróciła uwagę, że postanowieniem z dnia 5 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zwolnił ją z obowiązku poniesienia kosztów sądowych.
Na wezwanie Sądu skarżąca przedstawiła: deklaracje dla podatku VAT za marzec, kwiecień i maj 2012 r., deklarację CIT-8 za 2011 r., z której wynika, iż spółka uzyskała przychód w wysokości 157.278.165,79 zł, koszty uzyskania przychodu – 162.230.963,51 zł, strata (-) 4.952.797,72 zł, rachunek zysków i strat (wariant porównawczy) na dzień 31 grudnia 2011 r., bilans na dzień 31 grudnia 2011 r., wyciągi z rachunku bankowego za okres od marca do maja 2012 r. z saldem końcowym 0 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, powołując się na regulację zawartą w art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznał żądanie strony za nieuzasadnione. Sąd zwrócił uwagę, że wykazana w 2011 r. strata nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe. Spółka prowadzi bowiem działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. W 2011 r. uzyskała przychody ze sprzedaży w kwocie 157.898.310,21 zł netto, za marzec i maj 2012 r. deklarowała wielomilionowe obroty (ponad 10.000.000 zł).
Ponadto, skarżąca otrzymuje znaczne należności z tytułu świadczonych usług i dokonywanych dostaw i posiada znaczny majątek, którego wartość na dzień 31 grudnia 2011 r. wynosiła 14.280.340,23 zł, zaś na dzień 31 grudnia 2011 r. posiadała w kasie lub na rachunku bankowym środki pieniężne o wartości 176.981,12 zł. Odnosząc się do argumentacji prezentowanej przez skarżącą, Sąd zauważył, że na majątek trwały spółki składają się nie tylko automaty do gry, ale również inne składniki majątku o znacznej wartości. Zdaniem Sądu, o tym, że sytuacja spółki nie jest aż tak trudna świadczy także fakt regulowania innych zobowiązań, co wynika z porównania danych zawartych w bilansie za 2010 r. i za 2011 r. Co więcej skarżąca, pomimo wskazywania na istnienie trudności finansowych (niedochodowość, egzekucje i zajęcie rachunków bankowych, zwiększenie obciążeń podatkowych), nie składa wniosku o ogłoszenie upadłości, czy likwidacji i kontynuuje działalność gospodarczą.
Jednocześnie Sąd podkreślił, że pełna i rzetelna ocena sytuacji finansowej spółki nie była możliwa z uwagi na postawę strony, która mimo wezwań nie przedkładała wszystkich żądanych dokumentów (m.in. wyciągów z prowadzonych ewidencji podatkowych za ostatnie trzy miesiące, zestawienia zobowiązań i należności na dzień 25 czerwca 2012 r. oraz wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych).
Ustosunkowując się do powołanej przez stronę okoliczności przyznania prawa pomocy w innej sprawie, Sąd uznał, że fakt ten nie przesądza jeszcze o konieczności podjęcia analogicznego rozstrzygnięcia w rozpatrywanym przypadku, który powinien być oceniony na podstawie akt danej, konkretnej sprawy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie V. S. Sp. z o.o. w W. wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części.
Strona powtórzyła, że posiadany przez nią majątek nie może być spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, na które aktualnie nie ma popytu. Co więcej zbycie rzeczowych składników majątku doprowadziłoby – zdaniem strony - do niewypłacalności spółki, uniemożliwiając dalsze prowadzenie działalności, zaś sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. Skarżąca ponownie wskazała, że w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 389/11 uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.
W świetle przytoczonych unormowań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
W pierwszej kolejności – w ślad za Sądem pierwszej instancji - dostrzec należy, że wykazana przez stronę strata nie przesądza o braku środków finansowych umożliwiających pokrycie należnych kosztów sądowych, które na danym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 1.215 zł (por. podobnie postanowienia NSA: z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt II FZ 493/11 i z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 666/11 – treść postanowień dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Trafnie argumentował w tym zakresie wojewódzki sąd administracyjny wskazując przede wszystkim na skalę prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej, której przychody i obroty sięgały wielomilionowych kwot (przychody netto ze sprzedaży w 2011 r. – 157.898.310,21 zł, obroty za marzec i maj 2012 r. – ponad 10.000.000 zł). Zasadnie zwrócono również uwagę na fakt regulowania przez skarżącą zobowiązań i dysponowania przez nią na koniec 2011 r. znacznymi środkami pieniężnymi (176.981,12 zł) w kasie lub na rachunku bankowym.
Istotna dla rozstrzygnięcia pozostawała także wartość należącego do spółki majątku trwałego. Nawet jeżeliby przyjąć, – jak twierdzi strona – że automaty do gier stanowiące znaczną część jej majątku nie mogą zostać spieniężone z uwagi na brak popytu na tego rodzaju ruchomości, to nie można tracić z pola widzenia, że skarżąca posiada również inne składniki majątku o znacznej wartości np. środki transportowe o wartości przekraczającej milion złotych. W takiej sytuacji trudno podzielić argumentację strony, że nie posiada ona możliwości uzyskania jakiegokolwiek dochodu z posiadanego majątku, zaś sprzedaż należących do spółki dóbr (w tym nieruchomości) groziłaby jej niewypłacalnością czy też likwidacją.
Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, że przedstawione przez stronę informacje nie dawały pełnego obrazu jej kondycji finansowej. Mimo wezwania do nadesłania dodatkowych informacji, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów. Strona ograniczyła się w szczególności do przedstawienia wyciągu z jednego rachunku bankowego, mimo iż z zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność wynikało, że posiadała ona przynajmniej jeszcze jeden rachunek bankowy.
Na tym tle podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest – podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie – pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, LEX nr 479142). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę. Postawa spółki pozostaje tym bardziej niezrozumiała, że o skutkach nieprzedłożenia żądanej dokumentacji skarżąca była uprzedzana w treści wezwań z dnia 26 kwietnia 2012 r. i z dnia 21 czerwca 2012 r. (por. k. 50 - 51 i k. 155 – 156 akt sądowych). Skarżąca nie ustosunkowała się również w treści zażalenia w jakikolwiek sposób do stawianego wobec niej zarzutu wybiórczego przedstawiania informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej. Spółka nie zakwestionowała w szczególności podnoszonych w zaskarżonym orzeczeniu wątpliwości co do ilości posiadanych przez nią kont bankowych.
W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać argumentację Sądu pierwszej instancji, który wywodził, że dane, jakimi dysponował nie stanowiły podstawy do zwolnienia skarżącej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
O konieczności uwzględnienia zażalenia nie przesądzał również fakt przyznania spółce prawa pomocy w innej sprawie toczącej się przed sądem administracyjnym. Podstawą kontroli zaskarżonego postanowienia były bowiem akta danej sprawy i konkretne, zaistniałe na gruncie rozpatrywanej sprawy, okoliczności.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.