Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 października 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1801/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił zażalenie P. B. (dalej jako: "skarżący") na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 września 2016 r., utrzymujące w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Poznaniu z dnia 23 sierpnia 2016 r., umarzające postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 21 lipca 2015 r. w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za styczeń 2015 r.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2016 r. starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu umorzył postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W wyniku rozpoznania sprzeciwu Sąd I instancji postanowieniem z dnia 13 września 2016 r. utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy. Odpis postanowienia, bez pouczenia o prawie jego zaskarżenia, doręczono skarżącemu, za pośrednictwem osoby uprawnionej do odbioru przesyłek w dniu 22 września 2016 r.
Pismem z dnia 27 września 2016 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie.
We wskazywanym na wstępie postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyjaśnił, że w myśl art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia enumeratywnie wskazane w pkt 1 - 10 tego przepisu. Jeżeli zatem ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje (w określonych sytuacjach), wydanie postanowienia i jednocześnie nie stanowi, że od takiego postanowienia przysługuje prawo wniesienia zażalenia, to niedopuszczalne jest wniesienie tego środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z dnia 30 czerwca 2011 r., o sygn. akt II FZ 196/11, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. - w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie, tj. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658) - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 p.p.s.a, publ. Legalis). Zaznaczenia również wymaga, że przepis art. 260 p.p.s.a., przed dniem wejścia w życie powyższej ustawy stanowił, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Na postanowienie przysługuje zażalenie. Mając na uwadze aktualne brzmienie art. 260 P.p.s.a., należy stwierdzić, że w chwili obecnej na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydane w wyniku rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego, nie przysługuje zażalenie do NSA. Tym samym zażalenie z dnia 27 września 2016 r., jako niedopuszczalne, należało odrzucić.
Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie postanowienia z dnia 17 października 2016 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd I instancji odpowiada prawu. Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a., zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wskazane w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. Oznacza to, że zażalenie przysługuje stronie tylko na orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych, a ponadto zażalenie jest dopuszczalne tylko, kiedy ustawa jednoznacznie stanowi o możliwości jego wniesienia.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że dnia 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie nowelizacja ustawy p.p.s.a., wprowadzona ustawą nowelizująca, mocą której został zmieniony m.in. art. 260 p.p.s.a. Na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej, art. 260 p.p.s.a. otrzymał w § 1 następujące brzmienie: "Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy". W § 2 przyjęto natomiast, że "W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu" a w § 3, że "Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym".
Postępowanie zostaje wszczęte z dniem złożenia skargi przez uprawniony podmiot. Oznacza to, że przy przyjętym w art. 54 § 1 p.p.s.a. trybie wnoszenia skargi do sądu administracyjnego za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność (przewlekłe prowadzenie postępowania) są przedmiotem skargi, datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego wyznacza data wniesienia skargi do tego organu. W niniejszej sprawie skarżący wniósł skargę za pośrednictwem organu w dniu 20 sierpnia 2015 r., a więc już w dacie obowiązywania zmian wynikających z ustawy nowelizującej. Zastosowanie zatem będzie miał art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z którego wynika obecnie, że Sąd pierwszej instancji rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Oznacza to, że skoro Sąd pierwszej instancji, w którym orzeka referendarz, od którego postanowienia wniesiono sprzeciw, rozpoznając ten środek odwoławczy orzeka jako Sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, to wydane przez niego postanowienie, na podstawie art. 260 p.p.s.a. jest prawomocne i nie służy już od niego żaden środek zaskarżenia. Prawo do wniesienia zażalenia na takie rozstrzygnięcie nie wynika w tym przypadku także z żadnego przepisu szczególnego.
Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Przepis art. 178 p.p.s.a. natomiast stanowi, że wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną (a więc odpowiednio również zażalenie), wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną (zażalenie), której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Z art. 180 p.p.s.a. z kolei wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci skargę kasacyjną (zażalenie), jeżeli ulegały one odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny. W niniejszej sprawie skarżącemu nie przysługiwało zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 13 września 2016 r., a więc zażalenie jako niedopuszczalne podlegało odrzuceniu.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 198 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.