Uzasadnienie
Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 31 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1445/14, mocą którego oddalono wniosek H. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W motywach orzeczenia Sąd podał, że do wniosku skarżąca dołączyła: odpis sentencji postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2015 r., którym przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym; odpis sentencji postanowienia Sądu Okręgowego w Słupsku Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 października 2013 r. o zwolnieniu skarżącej od opłaty od apelacji; odpis decyzji ZUS z dnia 1 marca 2015 r. o waloryzacji emerytury; wyciąg z rachunku bankowego za luty 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 36,64 zł; odpis zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 sierpnia 2014 r. o stanie zdrowia skarżącej.
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, poza mieszkaniem o powierzchni około 45 m2 oraz używanym samochodem osobowym nie posiada innego majątku, utrzymuje się z emerytury, która – jak wynika z załączonego odpisu decyzji ZUS – wynosi 1.218,84 zł netto miesięcznie, do podstawowych kosztów swojego utrzymania zaliczyła wydatki na odpłatne leczenie (przy czym nie wskazała ich kwoty).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wniosek nie jest zasadny. Sąd przytoczył treść art. 245 i art. 246 § 1, a także art. 199 i art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wskazał, że pismem z dnia 8 czerwca 2015 r. zobowiązano skarżącą do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawczyni. Wezwanie skutecznie doręczono skarżącej w dniu 12 czerwca 2015 r.; w odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnego dokumentu.
Zdaniem Sądu mając na uwadze to, że wnioskodawczyni uchybiła obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, iż dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawczyni polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca stwierdziła, że wykazała przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Załączyła też sentencję postanowienia referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2087/15, w którym przyznano jej prawo pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Z dotychczasowego przebiegu sprawy wynika bowiem bezsprzecznie, że skarżąca uchyla się od rzetelnego przedstawienia jej sytuacji materialnej. Jak wskazał w swoim postanowieniu referendarz sądowy (postanowienie z dnia 8 lipca 2015 r.), skarżąca nie opisała w sposób wyczerpujący w formularzu o przyznanie prawa pomocy swojej sytuacji materialnej. Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącej za budzące wątpliwości, gdyż z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącą, jej małżonka oraz syna w licznych sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku wynika, iż pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem oraz synem pod jednym adresem; jest także właścicielką nieruchomości położonej w B. przy ul. (...), którą zamieszkuje, a której nie zadeklarowała na urzędowym druku PPF. Skarżąca nie podała też danych dotyczących kosztów, jakie skarżąca faktycznie ponosi na swoje utrzymanie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca w sposób niepełny przedstawiła swoją sytuację materialną i nie wyjaśniła na wezwanie Sądu zasadniczych wątpliwości opisanych powyżej. To powoduje, że wniosek skarżącej nie może zostać poddany merytorycznej ocenie. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (art. 199 p.p.s.a.).
W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Skarżąca nie wypełniła obowiązków wynikających ze spoczywającego na niej ciężaru dowodowego, gdyż nie przedstawiła dokumentów, na podstawie których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jej koszty utrzymania.
Nie może zmienić tej oceny fakt, że w innym postępowaniu, toczącym się przed innym sądem, przyznano skarżącej prawo pomocy. Postępowanie w tej sprawie jest bowiem odrębne i to w nim skarżąca zobowiązana jest wykazać, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.