Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 września 2015 r. sygn. akt I SA/Go 292/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 394 zł skarżąca złożyła wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach podniosła, że nie stać jej na poniesienie wpisu, ponieważ jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Jej mąż pracuje uzyskując dochód ok. 5.000 zł brutto miesięcznie. Skarżąca jest właścicielką domu mieszkalnego o pow. 168 m², który jest obciążony kredytem hipotecznym. Nie ma innego majątku. Posiada zobowiązania kredytowe w łącznej wysokości około 2.550 zł miesięcznie. Na utrzymaniu skarżącej oraz jej męża pozostają dwie córki (w wieku 21 i 11 lat). Skarżąca, wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń przedstawiła zaświadczenie o statusie bezrobotnej, wyciągi z rachunku bankowego za ostatnie cztery miesiące i odpis zeznania podatkowego za 2014 r. Poinformowała, że z mężem prowadzą odrębne gospodarstwa domowe oraz że w ich małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa, czym z kolei uzasadniała nieprzedstawienie dokumentów obrazujących sytuację majątkową męża. Jednocześnie oświadczyła, że miesięczne koszty utrzymania jej rodziny wynoszą 7.899 zł.
Oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez skarżącą, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w zaskarżonym postanowieniu uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że co prawda skarżąca wykazała, że obecnie nie posiada źródła dochodu i oszczędności - powyższe nie oznacza jednak, że jest ona pozbawiona również źródła utrzymania. Jak bowiem sama oświadczyła - wszystkie wydatki jej rodziny finansowane są przez jej męża P. K. On z kolei posiada stałe źródło dochodów z tytułu pracy za granicą. Podkreślono, że skarżąca mimo wezwania, nie przedłożyła dokumentów umożliwiających ocenę sytuacji finansowej i majątkowej jej męża. Za niewystarczające Sąd uznał samo oświadczenie skarżącej, że jej mąż uzyskuje dochód brutto ok. 5.000 zł i pokrywa wszystkie wydatki rodziny, których wysokość określiła na 7.899 zł. Co więcej, powyższe wielkości nasunęły zastrzeżenia Sądu co do ich wiarygodności, bowiem skarżąca zadeklarowała wydatki znacznie przekraczające dochody.
To z kolei może uprawniać wniosek, że małżonkowie K. posiadają źródła finansowania wydatków niewskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji uznał, że brak podstawowych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej męża skarżącej uniemożliwia poczynienie kategorycznych ustaleń dotyczących sytuacji materialnej. Z tej przyczyny przyznanie skarżącej prawa pomocy, chociażby w części, nie było możliwe.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca powtórzyła jak dotychczas, że sytuacja finansowa rodziny K. (w tym również wydatki męża) nie pozwalają na wygospodarowanie środków pieniężnych na wpis sądowy w tej i dwóch innych sprawach (łączne zobowiązanie strony z tytułu opłat sądowych wynosi 1.994,00 zł).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych.
Nie jest natomiast rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 P.p.s.a
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia skorzystania przez nią ze zwolnienia od kosztów sądowych, także przy uwzględnieniu łącznej wysokości wszystkich wpisów należnych w trzech zainicjowanych przez skarżącą sprawach (kwota łączna 1.994,00 zł). Brak bowiem podstaw do stwierdzenia, że wskazane przez nią okoliczności świadczą o tak ciężkiej sytuacji majątkowej, która nie pozwalałaby na pokrycie ciężarów związanych z prowadzonym postępowaniem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela sformułowanych w tym zakresie zarzutów strony zawartych w zażaleniu.
Należy podkreślić, że prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym adresowana jest do jedynie wnioskodawców, którzy wykażą, że ich sytuacja majątkowa jest trudna i nie pozwala na pokrycie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Zauważyć również należy, że przedstawione przez skarżącą dane nie odzwierciedlały w sposób kompleksowy jej kondycji finansowej. Przede wszystkim, na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, brak jest danych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej małżonka skarżącej. W odniesieniu do męża skarżąca wyjaśniła jedynie, że z uwagi na pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej nie jest w stanie udzielić żądanych informacji. Zasadnie więc Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że obraz rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej nie był pełny, zaś przestawione dane i prezentowane twierdzenia nie uzasadniały stanowiska jakoby zgromadzenie środków na poniesienie kosztów postępowania było obiektywnie niemożliwe.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.