Uzasadnienie
1. Postanowieniem z 17 listopada 2009 r., I SA/Łd 674/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym, zwalniając ich od kosztów sądowych do wysokości 5.729 zł w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z 15 czerwca 2009 r., [...], w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 rok.
2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym na formularzu PPF wskazując, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Skarżący podał, że źródłem jego utrzymania są dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.300 zł miesięcznie. Jego żona zaś osiąga dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.735,75 zł. Skarżący nie posiada żadnego majątku poza udziałami w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości nominalnej około 45.500 zł. Skarżąca z kolei nie posiada żadnego majątku. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że z uwagi na zapaść gospodarczą, która znacznie zmniejszyła dochody W. K. oraz "płatność alimentacyjną" I. K. nie są w stanie uiścić kosztów sądowych w sprawie i wnoszą o zwolnienie ich z tego obowiązku.
W odpowiedzi, na wezwanie z 1 września 2009 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nadesłali: kopie deklaracji podatkowe PIT-36 L za 2007 rok, z których wynika, iż przychody z prowadzonej działalności gospodarczej wynosiły 1.505.112 zł zaś koszty 1.453.716 zł dając dochód zamykający się kwotą 51.395 zł, przychód z działalności gospodarczej w roku 2008 wyniósł 5.509 zł i po odliczeniu kosztów w wysokości 783 zł przyniósł skarżącemu dochód w wysokości 4.726 zł, zeznanie PIT 37 za 2008 r. podatnika, z którego wynika, iż uzyskał także dochód ze stosunku pracy w wysokości 23.498 zł, deklaracje VAT-7, z których wynikało ponadto, że w okresie od kwietnia do lipca 2009 r. skarżący nie uzyskał dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, wskazał także, że zamieszkuje w mieszkaniu stanowiącym własność jego córki, miesięczny czynsz za ten lokal wynosi 272,80 zł, udokumentował jedynie fakt opłaty abonamentu radiowotelewizyjnego w wysokości 17 zł miesięcznie.
Z kolei z nadesłanych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej wynika, że osiągnęła w 2007 roku dochód w kwocie 46.823,59 zł, a w 2008 roku dochód ten stanowił kwotę 46.004,80 zł. Ponadto ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem matki Marianny Kozieł w kwocie 1.500 zł, wskazany w umowie ustalenia obowiązku alimentacyjnego. Ponosi przy tym wydatki związane z zajmowanym lokalem, które w miesiącu wrześniu stanowiły kwotę rzędu 537 zł.
- 3. Postanowieniem z 29 września 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc.
- 4. Uzasadniając podjęte w dniu 17 listopada 2009 r. rozstrzygniecie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.) wskazał, że nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia skarżących z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Dokonując analizy sytuacji materialnej skarżących uznał, iż wniosek zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie. Wykazana przez skarżących sytuacja majątkowa dowodzi, iż nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Stanowisko takie uzasadnia to, że koszty sądowe jakie powinni zapłacić skarżący w tej sprawie oraz w dwóch innych sprawach toczących się przed WSA w Łodzi wynoszą 24.259,00 zł. Zgromadzenie takiej kwoty nie byłoby możliwe w terminie zakreślonym do uiszczenia wpisu, skoro skarżący nie posiadają oszczędności czy innego majątku, którego zbycie umożliwiałoby szybkie zgromadzenie niezbędnych do wpłaty wpisu środków pieniężnych. W opinii sądu pierwszej instancji posiadane w spółce kapitałowej udziały nie są dostępne dla skarżącego w dowolnej chwili.
- 5. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucili naruszenie prawa procesowego – art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jedynie w części, w sytuacji, w której skarżący wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy sadowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 6. Zażalenie nie zasługuj na uwzględnienie.
Należy zauważy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wskazać iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały.
Nie można zarzucić sądowi pierwszej instancji naruszenia prawa procesowego przez niewłaściwe jego zastosowanie. Sąd ten wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżących o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że sytuacja majątkowa skarżących pozwala im na uiszczenie części wpisu od skargi i znajduje się w możliwościach finansowych strony, jej zaś uiszczenie nie spowoduje uszczerbku w domowym budżecie oraz wyczerpująco odniósł się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem.
Nadto skarżący w zażaleniu na postanowienie sądu pierwszej instancji wskazali, iż posiadane przez skarżącego udziały w spółce zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł., jednak powyższa okoliczność także nie była podnoszona w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji oraz nie zostały przedstawione na nią żadne dowody. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uiszczenie części wpisu nie będzie stanowiło uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżących w szczególności, iż prowadzą oni odrębne gospodarstwa domowe i posiadają dochód miesięczny, skarżący w wysokości 1.300 zł., a skarżąca w kwocie 3.735,75 zł..
Mając powyższe na uwadze na podstawie zebranego materiału dowodowego, słusznie przyjęto, iż skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.