Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 1123/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: "WSA") odmówił U. H. oraz S. H. (dalej: "Skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Skarżących na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 15 września 2014 r. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej. Podstawą prawną wskazanego orzeczenia był art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
W uzasadnieniu WSA wskazał, że wraz z córką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawcy posiadają dom jednorodzinny, w którym zamieszkują oraz gospodarstwo rolne o pow. 37 ha wyposażone w niezbędne do produkcji rolnej maszyny. Posiadają również dwa samochody osobowe. Dochód z gospodarstwa wnioskodawcy określili na kwotę 1.832 zł. Jednocześnie dodali, że mimo posiadanego gospodarstwa znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Posiadają zobowiązania na łączna kwotę 400.000 zł, które muszą spłacać. Na dzień 27 lipca 2015 r. muszą zapłacić 11.000 zł rat. Dodali, że sytuacja gospodarstwa rolnego uległa pogorszeniu na skutek suszy, która je dotknęła. Ponadto spadek cen zbóż spowodował obniżenie dochodów o 50%. Skarżący jednocześnie wskazali, że ponoszą koszty utrzymania studiującej w Warszawie córki wynoszące 1.000 zł miesięcznie.
Postanowieniem z dnia 16 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Po ponownym rozpoznaniu wniosku Skarżących wskutek wniesionego sprzeciwu WSA wskazał, że w okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w świetle twierdzeń i przedstawionych oświadczeń, skarżący nie wykazali ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem WSA dla oceny sytuacji finansowej Skarżących istotne jest, że posiadają stałe źródło dochodu co niewątpliwie wpływa na możliwości finansowe członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto, że Skarżący dysponują określonym majątkiem czy to ruchomym czy nieruchomościami chociaż według ich oceny nie pozwala on na poniesienie wymaganych kosztów postępowania.
Odnosząc się do podnoszonej przez wnioskodawców kwestii związanej z zaciągniętymi kredytami i obowiązku ich regulowania, wyjaśnić trzeba, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów.
Odnosząc się z kolei do twierdzeń strony skarżącej w zakresie obciążenia nieruchomości ze względu na zabezpieczenie zaciągniętych kredytów WSA zauważył, że ustanowienie na nieruchomości zabezpieczenia np. w postaci hipoteki nie wyklucza możliwości korzystania z niej i uzyskiwania dodatkowych dochodów w postaci pożytków naturalnych lub cywilnych. Nie stanowi również przeszkody w rozporządzaniu nią według własnego uznania.
Na powyższe postanowienie Skarżący złożyli zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wnieśli o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji.
Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Stosownie do z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, że nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że WSA właściwie ocenił wniosek Skarżącego. Sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego i jego małżonki nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie ich sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ulega wątpliwości, że Skarżący posiadają stałe źródło dochodu. Jakkolwiek należy zgodzić się ze Skarżącymi, że w przypadku prowadzenia działalności w formie gospodarstwa rolnego, wystąpienie w krótkim czasie częstych klęsk żywiołowych w postaci suszy powoduje konsekwencje finansowe dla Skarżących. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę ogólną sytuację finansową Skarżących oraz posiadanych przez nich majątek ruchomy i nieruchomości, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że, Skarżący są w stanie wygospodarować kwotę 500 zł w celu uiszczenia wpisu od wniesionej skargi. Prawidłowa jest zatem ocena WSA, że poniesienie kosztów postępowania nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny Skarżących.
Oceny dokonanej przez WSA Skarżący nie podważyli także w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie powielenie dotychczasowej argumentacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego mając na uwadze stan majątkowy Skarżącego i jego rodziny, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, sprowadza się w tym wypadku do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez Skarżących.
Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.