Uzasadnienie
Zaskarżonym zarządzeniem z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 65/11, Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wezwał skarżącego do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł od wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia w terminie 7 dni pod rygorem ściągnięcia w postępowaniu egzekucyjnym. W treści tegoż zarządzenia zawarto jego podstawę prawną, tj. § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192).
Wykonując ww. zarządzenie Przewodniczącego (patrz pismo z dnia 6 października 2011 r., k. nr 74), Sąd I instancji pouczył nadto skarżącego o sposobie uiszczenia należnej tutaj opłaty. Wskazał przy tym na treść art. 234 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej w skrócie: P.p.s.a.).
Pismem procesowym z dnia 27 października 2011 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego, za pośrednictwem Sądu I instancji, zażalenie na przywołane na wstępie zarządzenie Przewodniczącego Wydziału. W tych ramach wniósł o jego uchylenie w całości. Zarzucił, iż nie został w ogóle poinformowany przez Sąd, jakimi kryteriami kierował się Przewodniczący wydając zaskarżone zarządzenie. Wskazał, że w przesyłce z Sądu otrzymał jedynie wezwanie do uiszczenia rzeczonej opłaty. Nie otrzymał natomiast spornego zarządzenia i z tego powodu nie miał możliwości zapoznania się z jego treścią. W tych ramach zarzucił, że wysokość opłaty nie została w żaden sposób uzasadniona. Nie została - zdaniem żalącego się – przedstawiona mu podstawa prawna, która uzasadniałaby konieczność uiszczenia opłaty kancelaryjnej. Przywołując dalej stanowisko doktryny podkreślił, że zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia opłaty powinno być opatrzone krótkim uzasadnieniem, wskazującym na podstawę do żądania opłaty w wyznaczonej wysokości. Zaznaczył przy tym, że uzasadnienie zarządzenia wydaje się niezbędne, gdyż na takie zarządzenie, stosownie do art. 227 § 1 P.p.s.a., przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
M. W. odnotował dodatkowo, iż żądanie przez Sąd uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem narusza, wynikające z art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, prawo skarżącego do dostępu do Sądu. Na gruncie tego przepisu, mając nadto na uwadze sygnalizowany wyżej brak uzasadnienia zarządzenia, skarżący podniósł, że żądanie w tej sytuacji opłaty za możliwość zapoznania się ze stanowiskiem Sądu, w celu weryfikacji prawidłowości wydanego orzeczenia, godzi w podstawowe zasady konstytucyjne i prawne Rzeczypospolitej Polskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 214 § 1 P.p.s.a. zasadą jest, iż do uiszczenia kosztów sądowych zobowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.
W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (art. 141 § 2 P.p.s.a.). Wniosek ten, zgodnie z art. 234 § 2 P.p.s.a. podlega opłacie kancelaryjnej pobieranej przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Wysokość omawianej tutaj opłaty została ustalona w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) i wynosi 100 zł.
Jako zasadne ocenić należy zatem zarządzenie wzywające stronę skarżącą do uiszczenia powyższej opłaty. Podkreślenia przy tym wymaga, że odpis wyroku oddalającego skargę wraz z uzasadnieniem sporządzonym na skutek żądania strony, doręcza się bez względu na to, czy strona uiściła opłatę kancelaryjną. W § 2 art. 234 ustawy wprowadzono bowiem odstępstwo od zasady niepodejmowania przez sąd żadnych działań przed uiszczeniem należnej opłaty (art. 220 § 1 zdanie pierwsze ustawy). Przyjęte rozwiązanie jest wyrazem ochrony prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) w postaci uruchomienia postępowania ze skargi kasacyjnej. Konstatacja ta czyni chybionym zarzut M. W. naruszenia w tej sprawie wspomnianego art. 45 Konstytucji.
Jednocześnie jednak ustawodawca zabezpieczył realizację przez strony postępowania zasady partycypacji w kosztach postępowania sądowego, wprowadzające zasadę, że nieuiszczone opłaty będą podlegały ściągnięciu w drodze egzekucji. Sformułowanie "pobiera się", odnoszące się do opłaty kancelaryjnej, zawarte w art. 234 § 2 P.p.s.a oznacza obowiązek podjęcia działań przez sąd administracyjny, zmierzających do uiszczenia przez stronę wskazanej opłaty. Zarządzenie o wezwaniu strony skarżącej do uiszczeniu opłaty nie było w tym przypadku obligatoryjne, lecz wynikało z ekonomiki procesowej, pozwalając jednocześnie stronie skarżącej na uiszczenie opłaty bez narażania się na ściąganie jej w drodze egzekucji.
Przyjęte tutaj rozstrzygnięcie oznacza, że Sąd podziela w powyższym zakresie stanowiska prezentowane niekiedy w doktrynie, że wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej uzasadnione jest względami ekonomii procesowej (zob. Komentarze do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: J.P. Tarno, Warszawa 2010, s. 549; T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Warszawa 2008, s. 737).
Nie zasługuje też na uwzględnienie zarzut skarżącego, że jakoby nie zapoznał się z motywami, dla których został wezwany do uiszczenia omawianej wyżej opłaty kancelaryjnej. W piśmie Sądu z dnia 6 października 2011 r. został przecież wyraźnie poinstruowany o podstawach prawnych zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, tj. o treści art. 234 § 2 P.p.s.a. oraz § 2 ww. rozporządzenia. Zamieszczone tam dane umożliwiały zatem skarżącemu zaznajomienie się z podstawami prawnymi wezwania. Obie podstawy zostały ustalone zresztą w sposób prawidłowy, co już wyżej wywiedziono.
Zaznaczyć trzeba także w tym miejscu, że nie można we wskazanym kontekście uwzględnić argumentów strony odnoszących się do jej sytuacji finansowej i ekonomicznej. Kwestia ta nie może być przedmiotem oceny Sądu odwoławczego w przedmiotowym postępowaniu wpadkowym. Na swoją sytuację finansową strona może wskazywać w ramach wszczynanego na jej wniosek postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, obejmującego m. in. zwolnienie od kosztów sądowych (art. 243 i n. P.p.s.a.).
W tym stanie rzeczy Sąd odwoławczy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 P.p.s.a.